10.22 η άποψη του Ι.Μ. Παναγιωτόπουλου

Η «σχολή τής αυτομαστίγωσης» χρεώνει τις δυσλειτουργίες της ελληνικής κοινωνίας σε ψυχολογικούς παράγοντες, στον εθνικό χαρακτήρα. Στα αποσπάσματα που ακολουθούν ο Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος μαστιγώνει συμπεριφορές στις οποίες κολλά τις ταμπέλες «αδιαφορία, διγλωσσία, καχυποψία, τεμπελιά, ψευτιά και αυθαιρεσία».

Ο ίδιος εξηγεί, στην εισαγωγή του, ότι τον παρακινούν συναισθήματα αγάπης και απελπισίας: «Αυτή η γή μου, είναι το μεγάλο μου πάθος. Και γιά τούτο ο πόνος μου μεγαλώνει, όταν την νιώθω παραδομένη στα καταλυτικά της ελαττώματα και ξένη προς τις πολύτιμες αρετές της». Το δοκίμιο εκδόθηκε με τον τίτλο «Ερήμην των Ελλήνων: κείμενα οργής και ανησυχίας» (Εταιρεία τών Φίλων, Αθήνα 1993) και περιέχει άρθρα που δημοσιεύτηκαν μέχρι τον Φεβρουάριο 1967.

Ο ΙΜΠ (1901-1982) ήταν μια αυθεντία της εποχής του, γόνιμος συγγραφέας και εκπαιδευτικός (μετέπειτα διευθυντής τής Σχολής που φέρει το όνομά του). Ποιά εικόνα τής ελληνικής κοινωνίας μεταδίδει αυτός ο νοηματοδότης με τα όσα καταγγέλλει; Με ποιά κριτήρια μαστιγώνει;

Ας τον αποσυναρμολογήσουμε.

Η μέθοδος του ΙΜΠ

Απο τη μια πλευρά δείχνει μιάν αρνητική εικόνα, δηλαδή μιά κοινωνία αποτυχημένη, όπου δεσπόζουν αξίες όπως τεμπελιά και βόλεμα, και συμπεριφορές όπως ψευτιά, αδιαφορία, και διγλωσσία. Δηλαδή έναν αποκρουστικό εθνικό χαρακτήρα.

Απο την άλλη, συγκρίνει αυτή την εικόνα με εκείνη μιάς ιδανικής κοινωνίας όπου επικρατούν τα εντελώς αντίθετα: μόχθος και καθήκον, ειλικρίνεια, αυστηρότης και συνέπεια. Δηλαδή κάτι γοητευτικό.

Στη συνέχεια, δηλώνει πως αυτή η ιδανική κοινωνία υπάρχει στους Ελβετούς, Δανούς, Ολλανδούς, Άγγλους κλπ αλλά όχι στους Έλληνες, διότι σ’αυτούς κυριαρχεί η «αρνητική» κοινωνία.

Συγκρίνει δηλαδή τις χειρότερες συμπεριφορές του Έλληνα με τις καλύτερες του Ελβετού. Και πιστεύει πώς κάτι απέδειξε. Μα κάποιος άλλος θα μπορούσε να στήσει τον ίδιο μηχανισμό αντίστροφα, λέγοντας πως οι Ελβετοί είναι μίζεροι, αφιλόξενοι, δεν ξέρουν να ζούν, ενώ οι Έλληνες είναι γενναιόδωροι, φιλόξενοι, και χαίρονται τη ζωή τους.

[Μια παρένθεση που ίσως ενδιαφέρει τους ψυχολόγους και ψυχαναλυτές: Ο ΙΜΠ στήνει ένα δίπολο ‘Ελβετοί-Έλληνες’ και εκφράζεται ως ψυχικά Ελβετός. Αλλά τότε γιατί μιλά στον πληθυντικό, όπως λ.χ. «Πρέπει να μάθουμε…» (σ.17), «Το πρώτο λάθος μας είναι…» (σ.36) και «…είμαστε ένας λαός ανεύθυνος» (σ.48). Γιατί δεν διαχωρίζει εντελώς τη θέση του; Γιατί παραμένει στο «εμείς», διαλέγοντας να μη σταθεί εντελώς απ’έξω όταν βαράει το μαστίγιο;]

Το χάσμα στο συλλογισμό τού ΙΜΠ

Ας βάλουμε λοιπόν να μιλήσει το κείμενό του, εξετάζοντας τα έξη μεγάλα ελαττώματα που μαστιγώνει. Πλάι στο κάθε ελάττωμα σημειώνω την αρετή που επιθυμεί και τη λειτουργικότητα που παραβλέπει. Έχουμε λοιπόν τρεις στήλες:
Πρώτη στήλη: τι καταγγέλλει ότι βλέπει.
Δεύτερη στήλη: τι επιθυμεί να βλέπει.
Τρίτη στήλη: τι παραβλέπει στη συμπεριφορά που αναφέρει.

Καταγγέλλει Επιθυμεί Παραβλέπει
1. αδιαφορία αυστηρότης ανοχή
2. διγλωσσία συνέπεια δίνοια
3. καχυποψία εμπιστοσύνη εγρήγορση
4. τεμπελιά μόχθο ευδαιμονία
5. ψευτιά ειλικρίνεια ζύγισμα
6. αυθαιρεσία ευπείθεια αυτονομοθέτηση

Γιατί άραγε ο ΙΜΠ περιγράφει λ.χ. μια συμπεριφορά ανοχής ως αδιαφορία;

Δεν υπάρχει άνθρωπος, οικογένεια ή κοινωνία δίχως θετικές ΚΑΙ αρνητικές πλευρές. «Ούκ έστιν άνθρωπος και ούχ αμαρτήσεται» ακούμε στην εξόδιο ακολουθία. Η Μαργαρίτα Γιουρσενάρ, στα «Απομνημονεύματα του Αδριανού», περιγράφει κάποιον (αν θυμάμαι σωστά) ως σκληρό δολοφόνο και στοργικό οικογενειάρχη. Προσέξτε: γράφει ‘και’, δεν γράφει ‘αλλά’. Διότι μπορούν να συνυπάρχουν ΚΑΙ τα δυο. Έτσι είναι η ανθρώπινη φύση.

Στην επόμενη σελίδα: οι καταστάσεις όπου ο ΙΜΠ βλέπει ελαττώματα, δείχνουν και αρετές που τις αποσιωπά ο ΙΜΠ.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: