10.23.2 ΔΙΝΟΙΑ

Σημειώνω εδώ
(α) το οπτικό πεδίο του ΙΜΠ: τι βλέπει και τι επιθυμεί
(β) το τυφλό του σημείο: τι αρνείται να δει.

(α) βλέπει ‘διγλωσσία’ και ‘διπροσωπία’, ζητά ‘συνέπεια’

Γράφει ο ΙΜΠ: (…)  «Οταν χρησιμοποιούμε τη λέξη «ρωμέικο» εννοούμε όλα τα ελαττώματα της φυλής. Ο «Ελληνισμός» εκφράζει τα προτερήματά της.» (σελ. 73)

(…)  «Αλλά πέρα από τούτο ο «Ελληνας» μετατρέπεται σε «ρωμιό«. Και γίνεται τούτο το χαμοσερνάμενο πλάσμα, το κακότροπο, το αφερέγγυο, το ύπουλο, το φιλόκερδο, το σκληρό, που προκαλεί την περιφρόνηση και την αποκαρδίωση.» (σελ. 74)

(β) παραβλέπει την ‘δίνοια’

ΔΙΝΟΙΑ

Δίνοια είναι όταν συνειδητά, αφήνεις να συνυπάρχουν στο νου αντιφατικά στοιχεία, έτσι ώστε οι αντιφάσεις να μην σ’ενοχλούν, και η λογική συνέπεια να μην αποτελεί πρωταρχικό κριτήριο ή ζητούμενο.

Ο όρος είναι περιγραφικός και ουδέτερος. Καλύπτει ένα ευρύ φάσμα συμπεριφορών. Άλλες κρίνονται θετικά λ.χ. ως αμφίπλευρη αντίληψη και συνύπαρξη αντιθέτων όπως λ.χ. ο Ρωμιός και ο Έλληνας στο βιβλίο «Ρούμελη» τού Patrick Leigh Fermor. Και άλλες κρίνονται αρνητικά ως διπροσωπία, διγλωσσία και ψέμα, όπως λ.χ. απο τον αυτομαστιγωτή που αρνείται να δει τις δυο πλευρές του ιδίου εαυτού.

Η δίνοια είναι ένα φυσικό αγχολυτικό. Αν ασκούμε λ.χ. τη διγλωσσία, ας προσπαθήσουμε να καταλάβουμε το λόγο, και γιατί τη δεχόμαστε στους άλλους. Τότε θα διακρίνουμε πιο εύκολα την αθέμιτη από την θεμιτή της χρήση, αν είναι για εκμετάλλευση των άλλων ή για προσωπική άμυνα.

Δίνοια και σεισμοί

Οι σεισμογενείς περιοχές πατούν σε ρωγμές που είναι καλύτερα να μένουν κοιμισμένες. Το ίδιο και στις κοινωνίες που τις διαπερνούν ισχυρές δυνάμεις. Οι ρωγμές δεν είναι μόνο κοινωνικές, είναι και προσωπικές – διασχίζουν και τη συνείδηση των ανθρώπων. Η δίνοια είναι η αντισεισμική σου προστασία, σαν τους τοίχους των παλιών κτιρίων όπου εναλλάσσονται η πέτρα, το τούβλο και το ξύλο. Κι αντέχουν κάτι παραπάνω.

Δίνοια και γλώσσα

Η δίνοια δεν σημαίνει αμφιβολία. Μπορούμε να έχουμε συναίνεση ως προς τις αξίες και χαλαρότητα στις συμπεριφορές. Στο ένα σιγουριά και στο άλλο ευελιξία. Προσέξτε δυό ομάδες λέξεων: «χρήμα, συμφέρον, συμβιβασμός» και «ύπαιθρος, λαός, συλλογικότης, δημοκρατία, κράτος». Η πρώτη ομάδα περιέχει λέξεις επικριτικής χροιάς, για έννοιες ηθικά ανάξιες, απαράδεκτες, που όμως στην πράξη τις εφαρμόζουμε. Ενώ η δεύτερη ομάδα περιέχει λέξεις ηθικά πλούσιες, τιμημένες, για έννοιες που τις τιμάμε, ενώ στην πράξη τις υποβιβάζουμε.

Δίνοια και αντιφάσεις

Τα σχέδια του J.B.Escher απεικονίζουν λογικές αντιφάσεις. Ενώ κάθε σημείο του σχεδίου είναι τοπικά λογικό, συνολικά το σχέδιο είναι παράλογο. Συμβαίνει και το αντίστροφο – να είναι κάτι λογικό ως σύνολο και παράλογο σε επιμέρους πλευρές του – όπως λ.χ. να υλοποιείται μια σωστή πολιτική με τρόπο που, σε ορισμένες περιπτώσεις, πετυχαίνουν το αντίθετο.

Δίνοια και στριμώγματα

Ως επόπτης των στριμωγμάτων, η δίνοια βλέπει τις αντιφάσεις ως κάτι φυσικό και αναμενόμενο. Παρεμβαίνει όταν υπάρχει στρίμωγμα, λ.χ. από απαιτήσεις εξ ίσου πιεστικές και ασυμβίβαστες: λ.χ. έναν πόθο κι ένα καθήκον ή ένα καθήκον κι ένα συμφέρον. Αναστέλλει την εσωτερική μάχη μεταξύ ηθικής και μη ηθικής λύσης που, για όσους είναι κυνικοί ή ζώα, λήγει εύκολα. Για όσους δεν είναι, η δίνοια επιτρέπει να μένουμε σε κατάσταση εσωτερικής ανακωχής, μέχρι κάποια τύχη ή ανάγκη να επιλέξει – εκείνη – την λύση. Άρα κακώς ο ΙΜΠ τη συγχέει με τη «διγλωσσία» και ζητά «συνέπεια» στη θέση της. Ίσως άλλοι τόποι επιτρέπουν στους ανθρώπους να είναι πιο μονοκόμματοι, διότι οι κανόνες είναι πιο σταθεροί. Αλλά τόποι όπως η Ελλάδα σε πιέζουν να συμβιβάζεις τα ασυμβίβαστα.

Δίνοια και δίπολα

Ευτυχώς δεν συναντάς τέτοια στριμώγματα κάθε μέρα. Ανόμοιες αξίες – όχι κατ’ανάγκη αντιφατικές (ο Isaiah Berlin τις ονομάζει incommensurable) – συνυπάρχουν μέσα μας: κοινωνία-φυλή, νόμοι-γνωριμίες, Σύνταγμα-Ομόνοια, επιχείρημα-πίστη, τεχνοκράτης-λαϊκιστής, πολίτης-οπαδός, πρόοδος-αντίδραση, Καποδίστριας-Μαυρομιχάλης.

Αυτές οι αξίες δείχνουν αντίθετους πόλους, παράλληλες μονομαχίες που διχάζουν και την κοινωνία και τους ανθρώπους. Πάντα θα συνυπάρχουν ως δίπολα. Όμως προς τα πού θα γέρνουν; Εξαρτάται αφ’ενός απο το πολιτικό σύστημα. Και αφ’ετέρου απο την ιστορική μνήμη: αν θα δεσπόζει το noblesse oblige ή κάτι άλλο.

Δίνοια και θάνατος

Το Πάσχα είναι η μεγάλη γιορτή των Ελλήνων. Γιορτάζουμε την Ανάσταση. Με γλυκειά ειρωνία, το Πάσχα σού θυμίζει πως ο θάνατος είναι αμετάκλητος, και ταυτόχρονα σού ζητά να το αρνείοαι. Ρώτα τριγύρω σου – σχεδόν κανείς δεν περιμένει τη δική του ανάσταση. Ο Χριστός μπορεί να αναστήθηκε – αλλά εγώ; Πού είναι η ανάσταση στο δημοτικό τραγούδι; Πουθενά. Κι όμως θα θέλαμε να υπήρχε μια στοργική δύναμη που να μετακινεί βουνά και ν’ανασταίνει νεκρούς. Έτσι η δίνοια δένει τον πόθο να υπερβούμε την προσκαιρότητά μας, με την γνώση πως θ’αποτύχουμε. Αυτή την τραγική αντίληψη, την ανάγκη για μαγεία που να ξεπερνά τους περιορισμούς του κόσμου, μαζί με τη γνώση πως μαγεία δεν υπάρχει, να τι γιορτάζουμε το Πάσχα.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: