10.23.3 ΕΓΡΗΓΟΡΣΗ

Σημειώνω εδώ
(α) το οπτικό πεδίο του ΙΜΠ: τι βλέπει και τι επιθυμεί
(β) το τυφλό του σημείο: τι αρνείται να δει.

(α) βλέπει ‘καχυποψία’, ζητά ‘εμπιστοσύνη’

Ο ΙΜΠ γράφει: (…)  «Οι άνθρωποι είναι πολύ συλλογισμένοι. Ανησυχούν, οσφραίνονται τον αγέρα, καθώς το λαγωνικό, φοβούνται, προσδοκούν, ζούν εντόνως την καθημερινή ζωή. (σελ.12)

(…)  «Η δυσπιστία προς τους άλλους. Ολόκληρο το σύστημα στηρίζεται στην καχυποψία. Ο ένας υποπτεύεται τον άλλο, κανένας δεν έχει ακέρια και σταθερή εμπιστοσύνη σε κανένα. Καμιά πράξη, καμιά σκέψη δεν την θεωρούμε ολόκληρη, έτσι καθώς μας παρουσιάζεται.» (σελ.21)

(β) παραβλέπει την ‘εγρήγορση’
(που ο ίδιος ονομάζει ‘επιφυλακή’)

ΕΓΡΗΓΟΡΣΗ

Εγρήγορση: συνεχής επιφυλακή και ετοιμότητα. Το παραπάνω απόσπασμα τού ΙΜΠ περιγράφει μια πραγματικότητα: προβληματισμό, ανησυχία, φόβο, προσδοκία. Μοιάζει με δυσπιστία αλλά επειδή υπάρχει και η προσδοκία (όπως το επισημαίνει ο ΙΜΠ), πρόκειται περισσότερο για εγρήγορση παρά για καχυποψία.

Τα απρόβλεπτα της ζωής δεν επιτρέπουν να νιώθεις αμέριμνος, όπως θα επιθυμούσες. Συνεχώς προσέχεις, διότι ακόμα κι ένας δικός σου άνθρωπος μπορεί κάποια στιγμή να παραπατήσει, να σε ρίξει ακόμα και άθελά του.

Σού ζητούν να νιώθεις ανεπιφύλακτα εμπιστοσύνη απέναντι στην ιεραρχία: πολιτική, πνευματική, θρησκευτική, στρατιωτική, οικονομική κλπ. Μα σε ποιάν απο αυτές έχεις εμπιστοσύνη όταν δεις απο κοντά τους επιστάτες τους; Είναι φυσικό ν’αναζητάς το καλυμμένο πίσω απο το προφανές, τη βιτρίνα, την πρόσοψη – και να μη δείχνεις τις επιφυλάξεις σου. Η συγκάλυψη απέναντι στον ισχυρότερο αποτελεί φρόνηση. Το σίγουρο δεν θα είναι πάντα σίγουρο, τα πάντα ρεί, οι συνθήκες αλλάζουν, το ίδιο και οι άνθρωποι. Ποτέ δεν ξέρεις τι μπορεί να συμβεί, κοίτα να’χεις πάντα μια εναλλακτική λύση, μια «πισινή».

Η εγρήγορση είναι μια πρακτική αρετή που απαντά στην αστάθεια. Στην αβεβαιότητα ως βασική αλήθεια. Όταν όλα παίζονται και θα ξαναριχτούν τα ζάρια. Αρα ετοιμότητα, προσαρμογή, να φυλάγεσαι πού εμπιστεύεσαι, ν’αποφεύγεις ανέκκλητες δεσμεύσεις – ένας καιροσκοπισμός της σύνεσης.

Πράγματα που ο ΙΜΠ αρνείται και σε παραδίδει άοπλο στη ζούγκλα. Άλλωστε ομολογεί αυτή την αδυναμία του (σελ.23): «… δεν μπορείς να ζεις πάντα ορθός στις επάλξεις, γυροφέρνοντας περίτρομα τα μάτια σου, για να εντοπίσεις τον κίνδυνο και ν’αμυνθείς. Η αδιάκοπη επιφυλακή καταπονεί.»

Παράδειγμα της εγρήγορσης

Με ολοσέλιδη διαφήμιση, ένας διανομέας κινητών τηλεφώνων εξηγεί στον αναγνώστη γιατί πρέπει να επωφεληθεί από την μεγάλη προσφορά του (Mobitel, Μάϊος 1999, διαφημιστής Lamda-Alpha). Παραθέτει τρία τονισμένα «επειδή»

Επειδή, «ποιός ξέρει πού θα πάει το πράγμα»
και επειδή κανείς δεν ξέρει «τι θα ξημερώσει»
και επειδή όλοι ξέρουμε ότι «κάλλιο πέντε και στο χέρι…»
για να καταλήξει στο συμπέρασμα: γι’ αυτό μην περιμένετε, επωφεληθείτε κλπ.

Αυτή η διαφήμιση συνοψίζει ένα πρότυπο κοινωνίας που το θεωρούμε αυτονόητο. Κάθε άνθρωπος έχει στο νού του ένα «μοντέλο» του κόσμου. Δηλαδή μιά αντίληψη για το πώς ο κόσμος λειτουργεί, και που αφορά πιό συγκεκριμένα τους ανθρώπους με τους οποίους έχεις να κάνεις, ή που μπορούν να επηρεάσουν τη ζωή σου. Στην δική μας κοινωνία, αυτό το πρότυπο έχει ως δεσπόζοντα συστατικά την αβεβαιότητα και την αντιπαλότητα.

Μπορείς να φανταστείς μιά τέτοια διαφήμιση στα Αγγλικά ή στα Γαλλικά; Δύσκολα θα περνούσαν στις χώρες τους τέτοιες αναφορές, ακόμα και ως χιούμορ. Εκεί η αβεβαιότης και η αντιπαλότης βιώνονται αλλιώτικα στον ψυχισμό τους. Όχι πως δεν υπάρχουν, ίσως και πιό έντονα. Όμως μάθανε στον ψυχισμό τους ν’αρνείται πως η ζωή είναι «αγώνας μηδενικού πηλίκου», όπου του ενός το κέρδος είναι χασούρα για τον άλλον. Στο δικό τους πρότυπο κόσμου κυριαρχεί ένα σχήμα όπου κατ’αρχάς όλοι μπορούν να βγαίνουν κερδισμένοι. Άλλο αν κι εκεί δεν θα βρουν όλοι μιά θέση στον ήλιο.

Εδώ, μία πρώτη διαφορά με τις πιό «στρωμένες» κοινωνίες, είναι ότι τα συναισθήματα αστάθειας και αμφιβολίας δεν είναι μόνο ατομικά, αλλά τα ζούμε καθημερινά ως ανασφάλεια ολόκληρης της εθνικής κοινωνίας. Οι γείτονες αλλά και οι σύμμαχοι δεν παύουν να θυμίζουν τις απαιτήσεις τους. Απέναντι στο πείσμα τους, πράττουμε ό,τι πρέπει για ν’ ασφαλίζουμε αυτά που θέλουμε να θεωρούμε κεκτημένα; Συμφωνούμε στα «πρέπει»; Τα εφαρμόζει η πολιτεία; Διαθέτει τους αναγκαίους – υλικούς, ανθρώπινους και ψυχικούς – πόρους; Τι απαντά μιά ματιά στις εφημερίδες; Κυττώντας γύρω σου, θα επιβεβαιώσεις ότι η απειλή για ανατροπή του κόσμου, δηλαδή ναρθούν τα πάνω κάτω, δεν είναι μόνο προσωπικό σου πρόβλημα, αλλά και πρόβλημα ολόκληρης της χώρας.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: