12.10.2 Οι μεταμορφώσεις των Σπετσών

Οι μεταμορφώσεις των Σπετσών (Πέτρος Χαριτάτος)

Ομιλία Πέτρου Χαριτάτου στο «Θερινό Πανεπιστήμιο»
με θέμα «αειφόρο σχολείο, αειφόρος κοινότητα»
Σπέτσες, Ιούλιος 2016

  1. ΕΠΟΠΤΙΚΑ

Στις Σπέτσες: 3 κύκλοι μεταμορφώσεων στους 3 τελευταίους αιώνες.

– άνθηση => ναυτική δύναμη
– παρακμή, μαρασμός
– άνθηση => τουριστικός προορισμός
Δυο ανθήσεις = δυο εμβλήματα αντικρυστά στην πλατεία:
πολεμική δόξα (άγαλμα Μπουμπουλίνας), κοσμική αίγλη (Ποσειδώνιο)

  1. ΧΡΟΝΙΚΑ

 Αν κοιτάμε το νησί απο τη σελήνη κάθε 100 χρόνια = ριζικά διαφορετική εικόνα
1700 – ασήμαντος παραθαλάσσιος οικισμός, όπως εκατοντάδες άλλοι
1800 – ισχυρή ναυτική δύναμη / λιμάνι, καρνάγια, μύλοι  / πλούτος κ δόξα
1900 – ερήμωση, σιωπή, ερείπια, φτώχεια
2000 – δραστήριος τουριστικός προορισμός
2100 – η επόμενη μεταμόρφωση, τι θα φέρει;

  1. ΟΙ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ

[Σημείωση: εδώ «τύχη» = η εξωτερική επίδραση, ευνοϊκή ή δυσμενής, ώς προς τις Σπέτσες]

 (α) ΑΝΘΗΣΗ
Αλυσίδα γεγονότων
Έρχονται ναυπηγοί πρόσφυγες απο πτώση Ναυπλίου 1715 => τεχνογνωσία (τύχη). Οι απέναντι Τσάκωνες γαιοκτήμονες θέλουν πλοία για εξαγωγές προς Γαλλία (βούληση για κέρδος). Παίρνουν συνεταίρους Σπετσιώτες κ Υδραίους (βούληση για συνεργασίες) και με τους ναυπηγούς χτίζουν πλοία ποντοπόρα. Μεγάλες κυκλικές διαδρομές κουβαλώντας στάρι απο τη Μαύρη Θάλασσα στη δυτική Μεσόγειο. Απώλειες απο πειρατές αλγερίνους κ μαλτέζους (τύχη) => εξοπλισμό με κανόνια και γρηγοράδα (βούληση). Πόλεμοι Ρώσων-Οθωμανών κ Ναπολεόντος (τύχη) => ριψοκίνδυνα φορτία (βούληση για ρίσκο) => μέγας πλούτος, αρχοντικά.
Αποτέλεσμα
Απο απλοί ψαράδες και καϊκτζήδες => στόλος με 90 οπλισμένα σιτοκάραβα, 5000 μάχιμους άνδρες και σχεδόν 1000 κανόνια στις παραμονές της Επανάστασης.

(β) ΠΑΡΑΚΜΗ
Αλυσίδα γεγονότων
Το νεο ελληνικό κράτος καταργεί την τοπική εξουσία (τύχη δυσμενής ως προς τις Σπέτσες). Οι καραβοκύρηδες φτιάχνουν νεα αρχοντικά στην παραλία Αγίου Νικολάου για δημόσιες σχέσεις με τους ισχυρούς της Αθήνας (βούληση). Οι επιχειρήσεις τους ανθούν, τα αγόρια τους (3η γενιά) αντί για καπετάνιοι γίνονται εισοδηματίες δικηγόροι και γιατροί (βούληση). Ο πόλεμος της Κριμαίας το 1854 αναστατώνει τις καθιερωμένες κυκλικές εμπορικές διαδρομές τους (τύχη).
Αποτέλεσμα
Τα πλοία επιστρέφουν άδεια. Στους ναυτικούς, ανεργία και απόγνωση. Αμηχανία στους πλοιοκτήτες που ζούσαν αποκομμένοι απο την πιάτσα. Η προσοδοφόρος θαλάσσια «μονοκαλλιέργεια» μπαίνει σε τροχιά παρακμής. Μια βάρκα αξίζει > απο ένα σπίτι. Μετανάστευση. Ανάμεσά τους ο Σωτήριος Ανάργυρος (φεύγει το 1868) που θα γίνει μοχλός της επόμενης άνθησης.
Το πρόβλημα
Ήταν στο νου (μυωπία εγγονών), όχι στα πράγματα (πόλεμος = τύχη και ευκαιρίες για εφοπλιστές, όπως είχε γίνει με τους παππούδες και τους πατεράδες τους)
Απόδειξη
Το ιδιο συμβάν (πόλεμος ως τύχη) ήταν συμφορά για Σπετσιώτες, χρυσή εποχή για Χιώτες καραβοκύρηδες που ήσαν ακόμα στην πρώτη γενιά, μετά την καταστροφή της Χίου το 1822.

(γ) ΑΝΘΗΣΗ
Αλυσίδα γεγονότων
Σπέτσες = σταθμός για αποδημητικά πουλιά (τύχη). Επισκέπτες πλούσιοι κυνηγοί, αγοράζουν σπίτια. Σωτήριος Ανάργυρος, πρώην μετανάστης, επιστρέφει πάμπλουτος απο την Αμερική το 1899 (βούληση Ανάργυρου, τύχη για τις Σπέτσες). Βλέπει εμπορική ευκαιρία και χτίζει το πολυτελές ξενοδοχείο «Ποσειδώνιον» (βούληση) που προσελκύει πλούσιους Αθηναίους με τις οικογένειες τους. Μετά τα μέσα του 20ου αιώνα ο Νιάρχος αποκτά τη Σπετσοπούλα φέρνοντας κοσμική αίγλη στις Σπέτσες (βούληση Νιάρχου, τύχη για τις Σπέτσες). Παράλληλα οι σπετσιώτες επιχειρηματίες φέρνουν μαζικό τουρισμό με «τσάρτερ» απο την Αγγλία (βούληση). Όμως οι Σπέτσες απέφυγαν την τύχη της νυχτερινής ζωής «εκτός ορίων» όπως στα Μάλια Κρήτης, Λαγανά Ζακύνθου κλπ διότι ματαιώθηκε το ποθητό αεροδρόμιο στην απέναντι ακτή (τύχη).

  1. ΤΙ ΔΕΙΧΝΟΥΝ ΟΙ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ

– πόσο ρόλο παίζει η τύχη (συμπτώσεις, συγκυρία): λ.χ. Τσακωνιά, πειρατές, πόλεμοι, Αθηναίοι κυνηγοί, Νιάρχος
– πόσο ρόλο παίζει η βούληση (κίνητρα και ετοιμότητα ή μυωπία): λ.χ. καραβοκυραίοι 1ης, 2ης και 3ης γενιάς, Ανάργυρος
– και πόσο η τύχη «δίνει πάσες» στη βούληση για να δείξει ετοιμότητα ή μυωπία
.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: