Αναρτήθηκε από: Petros Haritatos | 15/06/2016

Φέδερστοουν και Παπαδημητρίου: το παράδοξο της εξουσίας

Μήπως η ‘ελληνική δυσφορία’ έχει κάποια σχέση με την αδυναμία των πρωθυπουργών να κυβερνούν το κράτος; Μιαν αδυναμία που οφείλεται στη μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην τυπική και την πραγματική τους εξουσία; Ώστε ακόμα και να θέλουν να κάνουν κάτι, να μην το μπορούν; Αυτή την αδυναμία εξετάζει το βιβλίο «Πρωθυπουργοί στην Ελλάδα: το παράδοξο της εξουσίας» που έγραψαν δυο καθηγητές πολιτικής επιστήμης σε αγγλικά πανεπιστήμια, ο Κέβιν Φέδερστοουν και ο Δημήτρης Παπαδημητρίου. Ας δούμε τα κυριότερα ευρήματά τους.
Το βιβλίο τους καλύπτει 40 χρόνια (1974-2014) και εξετάζει το οργανωτικό σχήμα που επικρατεί στην κορυφή της πολιτείας. Ένα σχήμα που προτίμησε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής το 1974 και που το διατήρησαν οι διάδοχοί του. Διαφέρει ριζικά απο τα συνήθη δυτικά σχήματα όπου υπάρχει ένα σταθερό πρωθυπουργικό επιτελείο με μόνιμους δημόσιους υπαλλήλους που εξασφαλίζουν τη θεσμική μνήμη (ας θυμηθούμε πώς τους σατιρίζει η βρετανική σειρά Yes Minister και Yes Prime Minister).

Η ασυνέχεια
Στην Ελλάδα, και για την περίοδο που καλύπτει το βιβλίο, ο κάθε νεοεκλεγείς πρωθυπουργός βρίσκει κενές καρέκλες και σχεδόν άδειες αρχειοθήκες. Θα φέρει το δικό του προσωπικό και θα φτιάξει δικά του αρχεία. Θα φύγει αφήνοντας τα πράγματα περίπου όπως τα βρήκε. Έτσι οι πρωθυπουργοί δεν ενδιαφέρονται ώστε να υπάρχει ένα μόνιμο κρατικό επιτελείο (πρωθυπουργικό γραφείο) που να εξασφαλίζει τη συνέχεια στην κορυφή.

Εκτός απο την ασυνέχεια, υπάρχει και η αδυναμία
Στα χαρτιά, τυπικά, ο πρωθυπουργός είναι παντοδύναμος: «αποφασίζει πότε θα γίνουν εκλογές, πόσα και ποιά θα είναι τα υπουργεία και οι θέσεις υπουργών», σύμφωνα με άρθρο του καθηγητή Δημήτρη Α. Σωτηρόπουλου.
Όμως την πράξη έχει περιορισμένη κυριαρχία. Οι πρωθυπουργοί «ηγούνται ενός γιγαντιαίου κρατικού μηχανισμού, ο οποίος όμως βρίσκεται επι της ουσίας υπο τον πλήρη έλεγχο των υπουργών», όπως επισημαίνει ο καθηγητής Κέβιν Φέδερστοουν.

Η κυριαρχία περιορίζεται απο τα υφιστάμενα κλιμάκια
Θεωρητικά, το κράτος είναι σαν μια πυραμίδα. Η (εκλεγμένη) κορυφή δίνει τις οδηγίες και συντονίζει τα υπουργεία, ώστε τα ενδιάμεσα (μόνιμα) στρώματα να τις προωθούν στη βάση για εκτέλεση.
Στην πράξη τα υπουργεία αποτελούν ένα αρχιπέλαγος απο καλώς θωρακισμένες νησίδες, σύμφωνα με την παρομοίωση του Φέδερστοουν. Δηλαδή το κράτος αποτελείται απο δεκάδες πυραμίδες που προσπαθούν να είναι αυτοτελείς και αυτάρκεις.
Οι προσωρινά επικεφαλής της κάθε πυραμίδας, οι υπουργοί, αντιστέκονται στον πρωθυπουργό όταν κάτι δεν το θέλουν. Ανάμεσα στους υπουργούς, το έλλειμμα εμπιστοσύνης δυσκολεύει τις οριζόντιες συνεργασίες. Γι’αυτό και προχωρούν τόσο επίπονα τα μεγάλα θέματα όπου εμπλέκονται διαφορετικά υπουργεία.

Γιατί επιμένει αυτή η κατάσταση;
Διότι η αναμασώμενη φράση «κρατικός μηχανισμός» παραπλανά, αφού για κάθε άλλο παρά «μηχανισμού» πρόκειται: μια τεράστια κατακερματισμένη καρότσα με ρόδες που αλληθωρίζουν.
Όπως γράφει ο Φέδερστοουν, «το σύστημα επαφίεται κυρίως στο φιλότιμο των προσώπων και πολύ λιγότερο στην αποτελεσματικότητα των θεσμών».
Παράλληλα, η εκάστοτε ενεργοποίηση των κομματικών ‘ημετέρων’ ενθαρρύνει, ανάμεσα στους άλλους δημοσίους υπαλλήλους, συμπεριφορές όπως τις εξής: νομικισμό, τυπολατρία, διάχυση της ευθύνης και της λογοδοσίας. Φυσικά, τα προβλήματα που προκαλεί η συμπεριφορά των κομμάτων εκτείνονται και πέραν του κράτους, απο τους επαγγελματικούς συλλόγους μέχρι τα εξωραϊστικά σωματεία.

Συμπέρασμα
Οι συγγραφείς του βιβλίου δείχνουν πως «το παράδοξο της εξουσίας» παράγεται απο την αδυναμία που υπάρχει στην κορυφή και στο κέντρο των κυβερνήσεων, που δυσκολεύει την υλοποίηση των αποφάσεων, με αποτέλεσμα η πολιτική πρόθεση να μην ακολουθείται απο διοικητική υλοποίηση.
Κατά τη γνώμη μου, η δυσλειτουργία της πολιτείας εξαρτάται και απο τη σχέση του πρόσκαιρου με το μόνιμο. Η ανασφάλεια που προκαλεί το εκάστοτε κυβερνών κόμμα με τις επεμβάσεις του στο κράτος, δημιουργεί αντισώματα: αμυντικές στάσεις που δυσκολεύουν τη βελτίωση του κρατικού μηχανισμού. Μήπως ο εκσυγχρονισμός του κράτους εξαρτάται και απο τον εκσυγχρονισμό των κομμάτων;

Advertisements

Responses

  1. […] νεο βιβλίο με ενδιαφέροντα επιχειρήματα, τού οποίου αναρτούμε εδώ την παρουσίαση, με τίτλο «Πρωθυπουργοί στην Ελλάδα: το παράδοξο της […]


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Kατηγορίες

Αρέσει σε %d bloggers: