Αναρτήθηκε από: Petros Haritatos | 27/06/2016

Συνύπαρξη αντί σύγκρουση του αρχαϊσμού και του εκσυγχρονισμού στην Ελλάδα

Αυτή την άποψη υποστηρίζει ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο που δημοσίευσαν οι Παναγής Παναγιωτόπουλος και Βασίλης Βαμβακάς, με τίτλο «Ακροβάτες στο σχοινί: η ελληνική κοινωνία ανάμεσα στις σύγχρονες ευρωπαϊκές απαιτήσεις και τα αρχαϊκά πολιτισμικά αντανακλαστικά». Το άρθρο τους είναι σημαντικό διότι ενώ αφορά σκόρπια πράγματα που ήδη όλοι γνωρίζουμε, τα «δένει» με έναν τρόπο διαφωτιστικό, στον οποίο δεν έχουμε συνηθίσει.

Ο αρχαϊσμός και ο εκσυγχρονισμός συνυπάρχουν εδώ και 30 τουλάχιστον χρόνια «στο κάθε άτομο ξεχωριστά και κατά συνέπεια στο κάθε κόμμα, στην κάθε μικρή και μεγάλη οργάνωση, παντού: το σκυλάδικο συνδυάστηκε με το κλαμπ (ελληνάδικο)» ενώ «ο αρραβώνας ως εθιμική πρακτική και οικογενειακή επιταγή παραμένει ‘αναγκαίος’ για τη νεα γενιά του chat και του cybersex», όπως είχε γράψει παλαιότερα ο Βαμβακάς.

Αυτή τη διαπίστωση της συνύπαρξης αναπτύσσουν οι συγγραφείς, παρατηρώντας πως η θεωρία περί ‘ατελούς εκσυγχρονισμού’, ως διάγνωση τού ‘ελληνικού προβλήματος’, μπορεί μεν να ισχύει ως πολιτική ή οικονομική εξήγηση, αλλά δεν ισχύει ως κοινωνιολογική εξήγηση. Διότι μια τέτοια διάγνωση παραβλέπει τη συναισθηματική πολυπλοκότητα της ελληνικής κοινωνίας.

Ένα παράδειγμα αυτής της πολυπλοκότητας είναι η διαδικασία εξατομίκευσης που εκτυλίσσεται ανάμεσα σε δυο πόλους, τον σύγχρονο και τον παραδοσιακό. Αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας είναι η εμφάνιση μιας διχοστασίας, τόσο πριν όσο και μετά την οικονομική κρίση, που έχει μεγάλη συναισθηματική βαρύτητα διότι εκφράζει νεωτερικές ατομικές εμπειρίες στο πλαίσιο παραδοσιακών κοινωνικών δομών.

Ακολουθούν οι σημειώσεις μου απο το άρθρο,
που καλύπτει 21 σελίδες στο πρωτότυπο:

Η διαδικασία του εκσυγχρονισμού επηρεάζει το χώρο του πολιτισμού περισσότερο απο το χώρο της πολιτικής και της οικονομίας.
Μια μικρο-κοινωνιολογική μελέτη αυτής της διαδικασίας, σύμφωνα με τους συγγραφείς, θα μπορούσε να ταξινομήσει τα θέματα σε δυο ομάδες:

Προ-νεωτερικές αντιλήψεις και συμπεριφορές όπως: δυσπιστία, ανοχή στη βια, θεωρίες συνωμοσίας και προτίμηση στην τηλεοπτική συναισθηματική φλυαρία παρά στον μεστό κοινωνικό διάλογο.
Μετα-μοντέρνες αντιλήψεις και συμπεριφορές όπως: σεξουαλική ελευθερία, αυτοκαθορισμός μέσω της κατανάλωσης, υποβάθμιση της θρησκείας, εμπειρίες κοσμοπολιτισμού, υιοθέτηση συγχρόνων μέσων δικτύωσης.

Οι συγγραφείς σημειώνουν τρεις θεσμούς όπου συναντώνται, με αντιπαράθεση ή με συγχώνευση, το αρχαϊκό και το μετα-μοντέρνο:

Πυρηνική οικογένεια
Ενσωματώνει αντιθετικά στοιχεία αρχαϊσμού (λ.χ. στρατηγικές) και μοντερνισμού (λ.χ. τακτικές).
Τα παιδιά έχουν ελεύθερη πρόσβαση στις σύγχρονες εμπειρίες.
Οι γονείς έχουν βαρύνοντα λόγο σε θέματα επαγγελματικής σταδιοδρομίας των παιδιών.

Μέσα μαζικής ενημέρωσης
Η τηλεόραση παίζει κεντρικό ρόλο: διευρύνει τη δημόσια σφαίρα, διαμορφώνει απόψεις και μεσολαβεί ανάμεσα στη κυβέρνηση και στο κοινό.
Είναι σύγχρονη στο μορφή της και αρχαϊκή ως προς το περιεχόμενο.
Ερεθίζει τα συναισθήματα ανασφάλειας.
Ηθικολογεί, λαϊκίζει και εκπέμπει ριζοσπαστικό ρομαντισμό.
Η τηλεόραση επέβαλε ένα αφόρητο στρίμωγμα: αφ’ενός δραματοποιεί τον κοινωνικό πόνο και αφ’ετέρου μένει βουβή ως προς τα αίτια και τις θεραπείες.
Μεταδίδει μια μανιχαϊκή αντίληψη του κόσμου.

Κατανάλωση
Αυτοπροσδιορισμός και εξατομίκευση μέσω της κατανάλωσης.
Μετάβαση απο έναν πολιτισμό της ανάγκης σ’έναν πολιτισμό της επιθυμίας που κονιορτοποίησε τις μεταπολεμικές αξίες της σκληρής εργασίας και της αποταμίευσης ενώ αποτέλεσε ουσιώδες θεμέλιο για το σχηματισμό κοινωνικής ταυτοτητας.
Παράλληλα με την εξάπλωση του αμερικανικού τρόπου ζωής, εμφάνιση αντι-αμερικανισμού στη σφαίρα της πολιτικής μαζί με έναν δημόσιο λόγο που καταδικάζει τον καταναλωτισμό ή προτείνει μια κατανάλωση πιο «ψαγμένη».

[Οι παραπάνω σημειώσεις αποδίδουν τις κεντρικές ιδέες του άρθρου που δημοσιεύτηκε στ’αγγλικά σ’έναν συλλογικό τόμο με θέμα «Τα διδάγματα απο Ελλάδα και Τουρκία για το εγχείρημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης».]

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Kατηγορίες

Αρέσει σε %d bloggers: