Αναρτήθηκε από: Petros Haritatos | 12/07/2016

Άννα Ποταμιάνου, ερωτήσεις για την ψυχική δομή

Το άρθρο της Άννας Ποταμιάνου δημοσιεύτηκε στη Μεσημβρινή της 25.6.1992 με τίτλο ‘Δυνατότητες και επιλογές στην Ελλάδα’.

«Τα τελευταία χρόνια, μέσα και έξω από την Ελλάδα, τα μηνύματα για κατιούσα πορεία σε κάθε τομέα της ζωής της χώρας (παιδεία, οικονομικά, κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα, κλίμακες αξιών) συγκλίνουν στη διαπίστωση φθοράς και ανεπάρκειας. Οι διαπιστώσεις διαφέρουν ως προς το «ποιος» ή «τι» φταίει στο επίπεδο της ηγεσίας, συμπεριλαμβανομένης της πνευματικής, αλλά η κατάληξη είναι συνήθως η ίδια ερώτηση: «Ποιος θα μας βγάλει από το τέλμα; Ποιος θα δώσει τη λύση στο αδιέξοδο;»

Τελικά το ζητούμενο είναι κάποιος «άλλος» να διατυπώσει μια πρόταση που ως απολλώνιος χρησμός θα λειτουργήσει συγχρόνως ως καθρέφτης των επιθυμιών μας, όσο και ως πλαίσιο που οριοθετεί, συγκρατεί, σώζοντας έτσι τη θέση μας στην ιστορία και σημαδεύοντας την πορεία του ελληνισμού προς καινούργια πεπρωμένα. Ζητούμενο, λοιπόν: το ανέφικτο. ‘Η μήπως ζητούμενο, ακριβώς επειδή είναι ανέφικτο; Ανέφικτο, εφόσον λειτουργεί εδώ η αυταπάτη μιας «ετερότητας», ενός «άλλου», που θα ήταν δυνατόν να λειτουργήσει αλλιώτικα από ό,τι λειτουργεί ο κάθε ‘Ελλην και που παντοδύναμα θα συνδύαζε τις αντιθέσεις, θα απάλυνε τις συγκρούσεις, τυγχάνοντας γενικής παραδοχής.

Γιατί, βέβαια, μια πρόταση αλλαγής μπορεί να είναι λειτουργική εάν δεν συναντά αμέσως τον αντίλογο που να την καταργεί  -εάν βρίσκει απάντηση σε μια σκέψη που να την αξιολογεί. ‘Οσα δεν χρειάζεται να αξιολογηθούν δεν είναι λίγα, αφού αρθρώνοντας κανείς μια νέα πρόταση για το κοινωνικοπολιτικό μας μέλλον, υποχρεωτικά πρέπει να λάβει υπόψη το διεθνές κλίμα, την εθνική προβληματική και την εσωτερική κοινωνικοπολιτική και οικονομική μας πραγματικότητα. Επι πλέον η κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα παρουσιάζει μια ιδιαιτερότητα. Είναι συγχρόνως για τα άτομα μέρος της εξωτερικής πραγματικότητας και χώρος προβολών της υποκειμενικής πραγματικότητας. Είναι χώρος εγγραφής διαδικασιών που αφορούν το διαφορετικό, αλλά και το ταυτόσημο ή το όμοιο. Επομένως, χρωματίζεται από τα αποτελέσματα των εντάσεων που δημιουργεί το δίπολο αυτό, δηλαδή από τα αποτελέσματα δυναμικής συνεργίας και ανταγωνισμών. Αν προσθέσουμε σ’αυτά και τις εντάσεις που συντηρεί η απόσταση μεταξύ έκδηλων και λανθανόντων κινήτρων, αντιδράσεων συνειδητών και αντιδράσεων που προσδιορίζονται και από κίνητρα εκτός του συνειδητού, βρισκόμαστε μπρος σε ένα πλέγμα δεδομένων του οποίου οι εκάστοτε κυματισμοί είναι απρόβλεπτοι και πολύπλοκοι.

Δεν αρκεί, λοιπόν, να σχεδιάζει κανείς προγράμματα κοινωνικών πρακτικών. Χρειάζεται και να σταθμίζει τους ρυθμούς εφαρμογής και τα ενδεχόμενα αποτελέσματα στο συγκεκριμένο χώρο για τον οποίο προτείνονται τα προγράμματα, κυρίως δε να γνωρίζει τους συγκεκριμένους ανθρώπους για τους οποίους σχεδιάζονται. Π.χ. η δωρεάν Παιδεία θεωρήθηκε από πολλούς σχέδιο κοινωνικά δίκαιο και φιλελεύθερο. Ωστόσο, κατέληξε να κάνει άτονες τις προσπάθειες όσων απέβλεπαν σε Ανώτατη Παιδεία, να ισοπεδώσει δυνάμεις, να φτωχύνει το επιστημονικό δυναμικό της χώρας, τελικά δε οδήγησε — βοηθούντων και άλλων παραγόντων — σε υποβάθμιση των πανεπιστημιακών μας τίτλων.

Αν σκεφθεί κανείς τη διαπλοκή των παραγόντων που προαναφέρθηκαν, θα καταλήξει εύκολα στο συμπέρασμα ότι το πρόβλημα δεν είναι το να εξευρεθούν λύσεις. Πρόβλημα είναι πώς θα στοιχειοθετηθούν διαδικασίες που να στηρίζουν τις λύσεις και τις επιλογές. Κι ακόμα το θέμα είναι ποιος επιλέγει και για ποιους;

‘Οσο θα μας μένουν άγνωστες οι συγκεκριμένες δυνατότητες του ανθρώπου-Ελληνα για απόδοση στους διάφορους τομείς ζωής, όσο δεν αναζητάμε να γνωρίσουμε τις ψυχικές δυνάμεις που μας φέρουν, όσο θα διατυπώνουμε προγράμματα με διαδρομές και ρυθμούς που παραγνωρίζουν το ανθρώπινο υλικό μας, πώς είναι δυνατόν να αποδεχθούμε αλλαγές, να ανοίξουμε στην πολυσημία μέσα μας και έξω; Πώς να προσεγγίσουμε πολιτικές απαντήσεις που να ξεπερνούν τις συνήθεις κομματικές πολώσεις; Πώς να διατυπώσουμε προτάσεις που να σέβονται τις μνήμες μας, αλλά και διανοίγουν άλλους διαύλους για την πλεύση του καραβιού μας;

Θα μπορούσε κανείς στο σημείο αυτό να διερωτηθεί, γιατί υπάρχουν τόσο λίγες μελέτες για την ψυχική δομή και για τους τύπους συμπεριφοράς των ανθρώπων του τόπου μας; Γιατί αντίθετα από ό,τι συμβαίνει σε άλλα κράτη της Ευρώπης, η ψυχολογία των Ελλήνων έχει λίγο απασχολήσει όσους διευθύνουν τις τύχες του τόπου;

Τα αίτια είναι πολλά, έχουν κατά καιρούς συζητηθεί, αλλά ξεφεύγουν από το πλαίσιο αυτού του δημοσιεύματος. Παραμένει το γεγονός ότι όντας άνθρωποι βαθιά αντιφατικοί, οι ‘Ελληνες αναζητούμε τη λύση των αντιφάσεων έξω από εμάς και λίγο νοιαζόμαστε να γνωρίσουμε τις αμφιθυμικές μας τάσεις ή να αξιολογήσουμε τις δυνατότητες αποδόσεώς μας στους διάφορους τομείς της ζωής. Είμαστε υπέρ της κρατικής αναδιοργανώσεως και κατά των αποφάσεων που θα εξασφάλιζαν υπεύθυνη απόδοση των δημοσίων λειτουργών.

Θέλουμε να εξασφαλίσουμε ένα μέλλον που θα κατοχυρώνεται από αξιοκρατικά κριτήρια επιλογής στελεχών, αλλά προβλέπουμε να μην αποχωρισθεί κανείς των κεκτημένων. Είμαστε υπέρ της αναμορφώσεως της Παιδείας και εναντίον κάθε μέτρου που θα εξασφάλιζε ότι μαθητές, σπουδαστές, αλλά και καθηγητές θα μπορούσαν να εργαστούν με συνέπεια. Είμαστε κατά της αταξίας και υπέρ των ατακτούντων – κατά της τρομοκρατίας και υπέρ των τρομοκρατών.

Ωστόσο, καμιά πρόταση, πολιτική ή κοινωνική, δεν είναι δυνατόν να συναντήσει την επιτυχία, όσο χωλαίνει η αναγνώριση εαυτού και όσο αναπαυόμαστε μέσα στην άγνοια ή στον παραμερισμό της ψυχικής πραγματικότητας των ανθρώπων του τόπου.»

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Kατηγορίες

Αρέσει σε %d bloggers: