3da50.10 Η τραμπάλα της πολιτικής

3da50.10 Η τραμπάλα της πολιτικής

Δυο μεγάλες δυνάμεις κινούν την πολιτική: η ορμή για κυριαρχία και η αντίδραση που προκαλεί: η άμυνα, ανάγκη για προστασία απο αυτήν.
Στη μια πλευρά, είναι οι λίγοι που ελέγχουν, ψηλά στην πυραμίδα, δραστήριοι και φιλόδοξοι. Ή νωθροί, αλλά κατοχυρωμένοι. Ζητούν να διατηρούν τη θέση τους και ν’ αυξάνουν την εξουσία τους. Ακόμα κι αν τους περιορίζουν οι θεσμοί, το δέχονται τυπικά αλλά όχι ουσιαστικά. Είναι εύστροφοι κι ενεργητικοί: σαγηνεύουν, ζορίζουν, εξαγοράζουν, απορροφούν. Μια ψυχική πείνα του εξωθεί να επιβάλουν την άνιση σχέση εξουσίας, σε κάθε χώρο: οικογένεια, ομάδα, επιχείρηση, κράτος, αυτοκρατορία.
Στην άλλη πλευρά είναι οι πολλοί, χαμηλά στην πυραμίδα, που ζούνε κι αμύνονται. Ζητούν θεσμούς, επικαλούνται ηθικές αρχές. Θέλουν μια θέση στον ήλιο. Αν πετύχουν θα είναι με το ζόρι. Γιατί σχεδόν ποτέ, δεν δόθηκε οικειοθελώς. Παντού ξεπηδά η άνιση σχέση που κινεί την ιστορία.
Έτσι, η πρόοδος είναι ό,τι κάνουν οι υποτελείς για να περιορίζουν την άνιση σχέση, να τη μετριάσουν ή να την ανατρέψουν. Ένας τρόπος είναι το κοινωνικό συμβόλαιο. Οι Αθηναίοι ανάγκασαν την αριστοκρατική μερίδα να πολιτεύεται σύμφωνα με τους κανόνες της δημοκρατίας. Μια μορφή δημοκρατίας εφάρμοσαν και οι Ρωμαίοι, για ένα διάστημα. Οι Άγγλοι βαρώνοι επέβαλαν στο βασιλιά τη Μάγνα Κάρτα (το «μέγα συμβόλαιο») που περιορίζει την ισχύ του, για πρώτη φορά. Αυτό έγινε το 1215, ενώ στο Βυζάντιο ίσχυε η ρωμαϊκή αρχή princeps legibus solutus, δηλαδή «ο ηγεμόνας δεν δεσμεύεται από τους νόμους». Όταν ο ύστατος κριτής είναι ο αυτοκράτορας, τι κάνεις όταν αυτός σ’αδικεί; αυτοκράτορες, σουλτάνοι, βασιλιάδες… Κι ύστερα σταδιακά, με αιματηρές θυσίες, γεννήθηκαν τα κοινοβούλια – κυριολεκτικά, «τα θέλω των κοινών ανθρώπων» – για να νομοθετούν τους κανόνες της εξουσίας.
Αυτή η τραμπάλα ανάμεσα σε εξουσιαστές και υποτελείς, στην εξουσία και την προστασία απο την εξουσία, ποτέ δεν θα πάψει. Πάντα θ’αναγεννιέται μια άνιση σχέση.

Τα χειρότερα και τα καλύτερα
Μάς δείχνει η ιστορία και κάτι άλλο.
Καταγράφει τα χειρότερα και τα καλύτερα των ανθρώπων. Πράγματα για να φρικιάς και πράγματα για ν’αγαλλιάζεις. Αλλά πρόσεξε την εξής διαφορά:
Τα χειρότερα υπάρχουν από την αρχή της ιστορίας κι από νωρίτερα, στους μύθους. Παιδοφαγίες, μητροκτονίες, ανθρωποθυσίες – ό,τι πιο φοβερό κι αποτρόπαιο, υπάρχει από την αρχή. Κι από τότε πάντα ξανάρχεται.
Ενώ τα καλύτερα αργήσαν να φανούν. Κι απο τότε, δεν έπαψαν να δυναμώνουν και ν’απλώνονται. Η πρώτη αναλαμπή ήταν ίσως στις «Ευμενίδες», όπου ο Αισχύλος βάζει τη δικαιοσύνη πάνω απο την εκδίκηση: δεν αφήνει τις Εριννύες να εκδικηθούν τον Ορέστη, αλλά τον παραδίδει να δικαστεί απο τους ανθρώπους. Δικαιοσύνη, και παράλληλα, ισονομία: την εφάρμοσαν αρχικά οι Έλληνες κι ύστερα από αιώνες, τη διεκδίκησαν οι επαναστάσεις στην Αμερική και στη Γαλλία. Από τότε προχωρά, δυο βήματα μπρος κι ένα πίσω, ώσπου σήμερα να θεωρείται – σχεδόν – ως κάτι αυτονόητο. Σε κάποιους τόπους, η ισονομία υπάρχει στο νόμο αλλά όχι στην πράξη, λ.χ. για τις γυναίκες. Αλλά δεν υπάρχουν πια πολλοί τόποι όπου η εξουσία αρνείται να τη νομοθετήσει.

Αλλάξαμε το κριτήριο!
Νατο λοιπόν το καλύτερο: αλλάξαμε το κριτήριο. Αυτό που πριν ήταν δεκτό, τώρα είναι απαράδεκτο. Κάναμε αγώνα για ένα νεο αυτονόητο – κοινοί άνθρωποι όπως εσυ κι εγω. Φυσικά, οι πιο ισχυροί, πάντα θα βρίσκουν τρόπους για να παρακάμπτουν την ισονομία. Αυτό σημαίνει πως ο αγώνας ποτέ δεν τελειώνει. Αλλά τώρα πια δεν ξεκινά απ’το μηδέν. Η εξουσία μπορεί να επηρεάζει δικαστές, αλλά δεν μπορεί να λυγίσει το κριτήριο του δικαίου. Κανείς ισχυρός δεν τολμά πια, όπως παλιά, να πει δημόσια αυτό που πιστεύει, λ.χ. «δεν δέχομαι την ισονομία». Προτιμά να είναι υποκριτής παρά να είναι κυνικός. Διότι κάπου φοβάται, κάπου συμμορφώνεται. Κι αυτό, είναι μια πρόοδος χειροπιαστή.

Ο κύκλος και το βέλος της ιστορίας
Βλέπουμε λοιπόν, ένα κύκλο κι ένα βέλος.
Τον κύκλο τον κινεί το θέλω που αναγεννιέται συνεχώς. Το κάθε μωρό που γεννιέται, θα γευθεί την κυριαρχία και θα γλυκαθεί. Αυτά τα μωρά, άλλα θα καταλήξουν στη μια, κι άλλα στην άλλη άκρη της τραμπάλας. Κι ο κύκλος δεν σταματά. Λέει ο Εκκλησιαστής: «Μια γενεά φεύγει και η άλλη έρχεται… Ανατέλλει ο ήλιος και δύει ο ήλιος… ό,τι έγινε, αυτό πάλι θα γίνει… και ό,τι συνέβη, ξανά θα συμβεί… και δεν υπάρχει τίποτε νεο υπό τον ήλιο».
Το βέλος το κινούν οι σπασμοί του κύκλου. Διότι ο κύκλος, κάθε τόσο μετακινεί κάποιο κριτήριο – δηλαδή το όριο που λέει, τι είναι απαράδεκτο και τι παραδεκτό. Και όταν το κριτήριο μετακινηθεί, ακόμα κι αν δεν γίνει νόμος, παραμένει ως ιδέα που θα ζει για πάντα, έστω ως μνήμη.

Responses

  1. Η τραμπάλα της Δύναμης, θα πρότεινα ως τίτλο. Γιατί το χρήμα, ακόμα και στην παντοδύναμη αμεσοδημοκρατία της Αθήνας, επηρέαζε την ψήφο, πέρα από την ρητορική τέχνη.
    Σήμερα φυσικά, με τη συγκέντρωση του κεφάλαιου, είναι πιο φανερό, δεν μπορεί να κρυφτεί το γεγονός, ότι το χρήμα είναι πίσω από τις κυβερνήσεις, πίσω από τους νόμους, τους πολέμους κλπ. Το γεγονός ότι αυτός που το κατέχει προτιμά από τον κυνισμό την υποκρισία δε θα έπρεπε να συνιστά πρόοδο της ανθρωπότητας.
    Άσε που ούτε αυτό ισχύει, στο σημερινό προσφυγικό πρόβλημα για παράδειγμα…
    Η απάντηση κρύβεται στην απαξιωση του χρήματος, στη σωστή διαχείριση του που μπορεί να επιτευχθεί με τη μόρφωση, όχι τόσο την επιστημονική όσο τη συναισθηματική, τη φιλισοφική, την ανθρωπιστική, την ολιστική.
    Με τη Λυσιστράτη δόθηκε μία σημαντική παρακαταθήκη στο γένος των ανθρώπων. Και με τον Πλούτο. Αν οι γυναίκες διαλέξουν για τη διαιώνιση του είδους συζύγους, όχι πολεμοκάπηλους, αχόρταγους, αναίσθητους, πρωτόγονους, με χρυσή πιστωτική κάρτα αλλά σεμνούς, συνετούς, αγαθούς άνδρες, τότε θα έχουμε ουσιαστική πρόοδο. Ό ίδιος ο Ωνάσης παραδέχτηκε ότι χωρίς τις γυναίκες, δε θα έβρισκε το κίνητρο για να γίνει βασιλιάς του χρήματος.
    Συνεχίζεται…


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: