4c10 Το κουβάρι με τα «θέλω»

4c10 Το κουβάρι με τα «θέλω»

Η ζωή στο κουβάρι
Τα «θέλω»
Οι στρατηγικές
Τα θέλω ως πάθη

Ένα μικρό τουριστικό νησί σαν τις Σπέτσες είναι φροντιστήριο. Περνούν πολλοί κι εξασκούν το βλέμμα σου. Της κάθε καρυδιάς καρύδι, από αρχόντισσα μέχρι σπουργίτι, από ζητιάνο μέχρι βασιλιά. Θες δε θες τους μελετάς πώς φέρονται. Πώς ρωτάνε, τρώνε, ψωνίζουν, μιλάνε, διασκεδάζουν. Πώς ντύνονται, φτιάχνονται, βαδίζουν. Και προπαντός τι θέλουν.

Η ζωή στο κουβάρι
Να τι ξεχωρίζει στο μεγάλο βουητό: το θέλω που μας δένει. Θέλω άρα υπάρχω: επιθυμώ, ναι, όχι, φιλοδοξώ· ονειρεύομαι, αγαπώ, κοίτα με· χρειάζομαι, ποθώ. Τα θέλω μου κινούν τον κόσμο: δόσμου, παίρνω, πάρε· έλα, φύγε, ζήσε, ψόφα· εξηγώ, παρακαλώ, ικετεύω· εκβιάζω, αρπάζω, βασανίζω, εκτελώ· μοιράζομαι, μοιράσου.

Τα θέλω μπλέκονται και φτιάχνουν το μεγάλο κουβάρι της ζωής. Εκεί θα βρεις τα σημάδια που αφήσαν τα θέλω των άλλων: πόλεις και μνήμες, θεσμούς, αντιλήψεις κι αυτονόητα. Κανείς δεν σε ρωτάει, τα βρίσκεις έτοιμα. Γεννιέσαι σ’ένα κουβάρι που άλλοι το ζύμωσαν, πάντα σε κίνηση, τόσο μπερδεμένο που δεν μπορείς να το δεις ολόκληρο.

Αυτός που κοιτά το κουβάρι, βλέπει μια φέτα του. Εσύ τα δικά σου νήματα. Ο λογιστής συναλλαγές και λογαριασμούς. Ο φίλαθλος τα πρωταθλήματα, ο γιατρός τις αρρώστιες – ο καθένας στη δική του φέτα. Κάποιοι προσπαθούν να το δείξουν ολόκληρο. Ο Μπαλζάκ γράφει περι τα 100 μυθιστορήματα με 3000 πρόσωπα και το ονομάζει «Η ανθρώπινη κωμωδία». Ο Ιερώνυμος Μπος ζωγραφίζει πανοράματα με δεκάδες σκηνές, γεμάτες ομορφιά και φρίκη.

Τα «θέλω»
Ο σολομός διασχίζει τον ωκεανό για να γεννήσει χιλιάδες αυγά στο ποτάμι όπου ξεκίνησε ως βρέφος. Η μαϊμού φτιάχνει οικογένεια και μεγαλώνει τα μωρά της. Άλλο πράγμα δεν επιθυμούν. Εκεί σταματά το θέλω τους.

Αλλιώς είναι στον άνθρωπο.

Tα βασικά του θέλω είναι για τροφή, για στέγη, για συντροφιά. Λίγοι αρκούνται σ’αυτά. Διότι το θέλω, από μόνο του, δεν ξέρει πού να σταματήσει· δεν θέλει να σταματήσει. Αν θες δύναμη, πλούτο ή αναγνώριση, σπάνια σε σταματά η λογική κι η χορτασιά. Αυτή είναι η φύση του ανθρώπου.

Σε σταματά μόνο ένα αντίθετο θέλω, αν είναι πιο δυνατό. Αυτή είναι η φύση της κοινωνίας.

Οι στρατηγικές
Τα θέλω των ανθρώπων είναι πιο πολλά από τα μπορώ του κόσμου· δεν χωράνε όλα μαζί. Θα κυριαρχήσουν εκείνα που διαθέτουν ενέργεια, πείσμα, εξυπνάδα, που έχουν καλύτερη στήριξη, ή περισσότερη τύχη. Το δείχνει η καθημερινή ζωή. Σε όποιο τόπο κι αν κοιτάξεις και σε όποια εποχή, το δείχνει και η ιστορία.

Υπάρχουν τρεις δρόμοι.

Εξουσία, ο δρόμος του λιονταριού: να περνά το δικό σου.
Προστασία, ο δρόμος του σκαντζόχοιρου: δεν περνά το δικό σου, αλλά θ’αντέξεις την εξουσία του άλλου.
Φυγή, ο δρόμος του λαγού: ούτε εξουσία έχεις ούτε προστασία· φεύγεις να μην πάθεις ζημιά.

Πώς διαλέγεις τη στρατηγική σου;

Ανάλογα με τις ορέξεις και τις ικανότητές σου. Το χαρακτήρα σου. Όλοι δεν έχουν όλοι την ίδια ενέργεια και φιλοδοξία. Ίσως και να μην επιλέγεις στρατηγική· να σε αναγκάζουν οι περιστάσεις. Η απόγνωση να κάνει το αρνί λιοντάρι. Μα και το αντίστροφο. Κι έτσι μένουν οι άλλες δυο στρατηγικές: προστασία και φυγή.

Τα θέλω ως πάθη
Υπάρχουν ευγενή και βάναυσα πάθη. Όμως δεν πρόκειται για αλλιώτικα πάθη αλλά για το ίδιο όταν λειτουργεί ως «Φάρμακον«. Για παράδειγμα: Το πάθος του ανήκειν μπορεί να γεννά αδελφοσύνη και αυτοθυσία αλλά και μίσος προς όσους δεν ανήκουν στο έθνος, στη θρησκεία ή στην ποδοσφαιρική ομάδα σου. Το πάθος για εξουσία, αλλού παράγει αδικία και αυταρχισμό κι αλλού ισονομία και λογοδοσία. Το πάθος για διάκριση μπορεί να παράγει χυδαιότητα και αρπαγή κι άλλες φορές ανιδιοτελή προσφορά. Το πάθος για αποφυγή της Αβύσσου αλλού οδηγεί στη σοφία κι αλλού στην ευπιστία και την αυταπάτη.

Εδώ υπάρχει μια βαριά ασυμμετρία: οι βάναυσες μορφές του πάθους – και ιδιαίτερα το πάθος της κυριαρχίας – είναι πιο ισχυρές κι επίμονες απο τις ευγενείς. Μόνο πρόσκαιρα τις ελέγχουν οι θεσμοί και η αγωγή. Σε σημείο που η κατάχρηση της εξουσίας να μοιάζει με νόμο της φύσης. Όπως και το πάθος της διάκρισης, που το παρασύρει εύκολα η κολακεία.

Τη συνείδηση αυτής της ασυμμετρίας την εκφράζει η τραγική αντίληψη του κόσμου: μια ματιά που διασχίζει διαφορετικές πατρίδες και που εξηγεί γιατί μπορείς να νιώθεις ψυχικά πιο κοντά στον τάδε ξένο παρά στον τάδε δικό σου.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: