4c50 Διάκριση και μετριότητα

4c50 Διάκριση και μετριότητα

4c50.10 Η μετριότητα γιατί να είναι πρόβλημα;
Μια αντιπαθής αλήθεια
4c50.20 Προσιτά βάλσαμα
Η φίρμα προσθέτει αξία
4c50.30 Προσόψεις
Ειλικρίνεια
Ειρωνεία
Συμπαιγνία
Πότε προστατεύεις την πρόσοψη του άλλου;
4c50.40 Γνήσιοι δρόμοι διάκρισης
Ξοδεύεις χρήματα
Ξοδεύεις τον εαυτό σου
4c50.50 Ο ιδιαίτερος χώρος της τέχνης

Το θέλω τροφή είναι μια φυσική πείνα. Ζητά υλικά αγαθά όπως το ψωμί. Το θέλω διάκριση είναι μια πείνα ψυχική. Ζητάς την αναγνώριση, το πώς σε βλέπουν και το πώς εσύ σε βλέπεις. Θέλεις να κυριαρχείς στην εικόνα σου απέναντι στον άλλο και τον εαυτό σου.
Κοιτάς τα πρότυπα. Ο ήρωας πολεμιστής είναι το πιο αρχαίο πρότυπο: Γκιλγκαμές, Αχιλλέας, Ιούλιος Καίσαρας, Κολοκοτρώνης. Πλάι του: ο προφήτης, ο ιερομάρτυρας, ο άγιος. Ο καλλιτέχνης και ο σοφός: Πραξιτέλης και Αριστοτέλης. Ο τερματοφύλακας: την ευγενή του τέχνη θαυμάζει ο Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ που τη συγκρίνει με την τέχνη του ταυρομάχου. Ακόμα και οι μοναχοί αμίλλωνται στη διάκριση με το δικό τους τρόπο. Ρωτούν τον Ντ’Αρτανιάν: Γιατί θες να γίνεις σωματοφύλακας του Βασιλιά; Απαντά: Για τη φήμη και τη δόξα! Υπάρχουν και πιο προσιτοί τρόποι για να ξεχωρίζεις: τα καλαμπούρια ή το τατουάζ, η τόλμη ή τα ποιήματά σου.
Κοιτάς τις πυραμίδες. Τι βλέπει ο κοινός θνητός που βρίσκεται στη βάση, καθώς κοιτάζει προς τα πάνω; Βλέπει μεγάλες σκάλες με άλλους θνητούς να θαυμάζουν, να γλείφουν και να φθονούν όσους είναι πιο πάνω και τους από πάνω να περιφρονούν και να φοβούνται τους από κάτω. Παλιότερα δεν ήταν τόσο πρόβλημα. Κοίτα τα ονόματα. Μυλωνάς, Καλαφάτης, Τσαγγάρης, Ασβεστάς, Παπαγιάννης, Παπαθάνος, Τρατολάτης. Δείχνουν το επάγγελμά σου. Χονδρονίκος, Κουτσοκώστας, Κουτσάφτης, Καραδόντης, Καμπούρης, Κουφογιάννης, Κοντογιώργης, Στραβολαίμης, Γκαβογιάννης. Δείχνουν την όψη σου. Η ονομασία δεν ήταν ούτε κοροϊδία, ούτε υποτίμηση. Έτσι σε βλέπανε, έτσι σε λέγαν, έτσι το δεχόσουν. Εσένα δεν σου’πεφτε λόγος.
Αν ήσουν αγόρι, σού δίναν του παππού το όνομα. Κορίτσι, της γιαγιάς. Για να ξεχωρίζεις έπρεπε κάπου να βρεις να διακριθείς: να πιάσεις το σταυρό στα Φώτα, να τραγουδάς όμορφα, να’σαι πιο τολμηρός ή πιο πλούσιος απο τους άλλους. Αν ήσουν γυναίκα ήταν πιο δύσκολο: στο νοικοκυριό, στο κέντημα, στο γλύκισμα. Εκτός αν ήσουν ωραία ή πλούσια. Τέτοια πράγματα, εκείνη την εποχή, ήταν φυσικά κι αυτονόητα. Για να σταθείς απ’έξω, έπρεπε να’χεις δει άλλους κόσμους – στα ταξίδια ή στα βιβλία – όπου τα πράγματα είναι αλλιώτικα.

4c50.10 Η μετριότητα γιατί να είναι πρόβλημα;

Τι συμβαίνει όταν δεν είσαι τερματοφύλακας ή πλούσιος, προικισμένος ή χαρισματικός; Πάρε στην τύχη 100 ανθρώπους και δες τις ικανότητές τους. Θα χωριστούν σε τρεις ομάδες: λίγοι άριστοι, λίγοι στουρνάρια και οι πιο πολλοί ανάμεσα.
Η μετριότητα είναι ο κανόνας. Οι πιο πολλοί βρισκόμαστε στο πλατύ κέντρο, στον μέσον όρο. Οι μέσοι άνθρωποι είμαστε η πλειοψηφία. Όμως λίγοι θα το δεχτούμε ως κάτι φυσιολογικό. Τους πιο πολλούς τους ενοχλεί.

Μια αντιπαθής αλήθεια
Γιατί μάς ενοχλεί αυτή η απλή αλήθεια, πως είμαστε μέτριοι; Για να την αποφεύγουμε, στραβώνουμε τη γλώσσα. Λέμε: είσαι συν ή είσαι πλην, πετυχημένος ή μέτριος, εννοώντας πως ο μέτριος, ο κανονικός! εμείς η πλειοψηφία! είμαστε μια αποτυχία. Διότι σχεδόν κανείς δεν θέλει να τον λένε μέτριο. Αυτόν τον καϋμό πώς να τον γειάνεις; Υπάρχουν προσιτά βάλσαμα και γνήσιες διακρίσεις.

4c50.20 Προσιτά βάλσαμα

Τα βάλσαμα της διάκρισης τα φτιάχνει μια τεράστια βιομηχανία που ερεθίζει τη στέρηση κι αυξάνει την εξάρτηση. Η κολακεία είναι μια ευχάριστη τροφή με γεύση που θυμίζει τον έπαινο και την εκτίμηση. Η μαζική διαφήμιση φέρνει ένα μήνυμα ελπίδας στο κάθε σπίτι που λέει, ζήτα ό,τι θες, γίνε όποιος θες. Είναι απλό: αρκεί ν’αγοράζεις τούτο, να φοράς εκείνο, να τρως το άλλο, να κουρεύεσαι έτσι. Το μήνυμα το φτιάχνουν επιδέξιοι μάστορες, που κουρδίζουν το θέλω σου για διάκριση. Σε βάζουν να ζητάς αυτά που εκείνοι θέλουν. Ετούτοι οι καλοί ψυχολόγοι, οι διαφημιστές, είναι οι λοχαγοί του καταναλωτισμού: αρκετά έξυπνοι για να σιχαίνονται αυτά που κάνουν κι αρκετά σοφοί για να σε λυπούνται. Τα αυτονόητά σου, σ’αυτούς ανήκουν τώρα. Οι δόσεις σου ανήκουνε στ’ αφεντικά τους.

Η φίρμα προσθέτει αξία
Στο ρούχο, πώς θα είσαι εφάμιλλος ή καλύτερος; Οι φίρμες τεντώνουν τη σκάλα της διάκρισης: ανάλογα με το σήμα, ξοδεύεις για ακριβώς την ίδια γυναικεία τσάντα 100, 200, 500 ή 1000. Ανεβαίνεις σε άλλο σκαλοπάτι της πυραμίδας, αποκτάς αναγνώριση, χαρίζεις στον κόλακά σου ένα γενναίο κέρδος.
Το αυτοκίνητο. Αρχικά ξεχώριζαν όσοι είχαν απο όσους δεν είχαν, τώρα ξεχωρίζουν όσοι έχουν τις πιο ακριβές φίρμες. Το κάθε αυτοκίνητο σε πάει εκεί που θες αλλά μόνο το ακριβό σε ανεβάζει στην πυραμίδα.
Η μοτοσυκλέτα. Στο τάδε κατάστημα αγοράζεις μούρη: καπέλο τζόκεϋ, μπουφάν δερμάτινο με κονκάρδες, παπούτσια ημι-σπόρ. Ξένοιαστος καβαλάρης – έτσι θα σε βλέπουν.
Το πνεύμα. Αναζητάς μιαν αλήθεια σπάνια και μυστική, κρυμμένη γνώση μόνο για τους εκλεκτούς: «πήγε στις Ινδίες, στο Θιβέτ, είναι πιο φωτισμένος».

4c50.30 Προσόψεις

Οι πράξεις σου χτίζουν την πρόσοψή σου. Κάποιες εικόνες δείχνουν καλύτερα απο τις λέξεις, τι μπορεί να προκύψει:
Ειλικρίνεια
Προσόψεις ειλικρινείς που λένε «δεν προσποιούμαι, ιδού πώς είμαι στ’αλήθεια». Ή ακόμα «να πώς θέλω να με βλέπουν. Είμαι αυτό που φαίνομαι».
(εικόνες στο http://opseistoukosmou.wordpress.com/diakrisi/prosopseis-eilikrineis/ )
Ειρωνεία
Συνήθως οι ζωγράφοι δημιουργούν απόσταση ανάμεσα στα ηρωϊκά πρόσωπα και στον κοινό θνητό. Όμως εδώ ο Ντωμιέ τα φέρνει πιο κοντά δείχνοντας την καθημερινότητα και τις αφύλακτες στιγμές τους.

– Πηνελόπη και Οδυσσέας στο συζυγικό τους κρεβάτι (1842)
– Ο Ηρακλής στον σταύλο του Αυγεία, ετοιμάζεται για νέο άθλο.
– Ο ατρόμητος Αχιλλέας είχε για δάσκαλο τον κένταυρο Χείρωνα,
   γιό του Κρόνου και της νύμφης Φιλύρας (1842).
[εικόνες στο http://opseistoukosmou.wordpress.com/diakrisi/prosopseis-eironikes/ ]
Συμπαιγνία
Εδώ η πρόσοψη δηλώνει στα ίσια: «δεν κρύβω ότι προσποιούμαι· αλλά κάνε πως δεν το βλέπεις». Το ποίημα τού Καβάφη “Από υαλί χρωματιστό” προτείνει μια συμπαιγνία: να δεχτείς ένα ευγενές ψέμα, για να διαφυλάξει ο Καντακουζηνός την αξιοπρέπειά του.

Πότε προστατεύεις την πρόσοψη του άλλου;
Ακόμα κι άθελά σου, παρατηρείς την πρόσοψη του άλλου. Αν δεις ότι χαλάει αυτή η ξένη πρόσοψη, ίσως νιώσεις αμηχανία. Πώς αντιδράς αν ο άλλος ξεχάσει ξεκούμπωτο το παντελόνι ή τού κρέμεται μια μύξα στο ρουθούνι; Τού το λες και τον φέρνεις σε δύσκολη θέση; Ή κάνεις πως δεν βλέπεις; Απο αίσθηση ντροπής για τον άλλο, απο αλληλεγγύη φορτώνεσαι μια υποχρέωση: να διαφυλάξεις την αξιοπρέπειά του που ο ίδιος δεν την προστατεύει.
Το ίδιο συμβαίνει σε κάποιες γκαλερί κι εκθέσεις. Γιατί δεν λες τι πραγματικά σκέφτεσαι; Ποιά είναι αυτή η αναστολή που σε συγκρατεί; Που σε κάνει συνένοχο, σαν να υπέγραψες ένα συμβόλαιο με τον ματαιόδοξο που στήνει την πρόσοψή του;

4c50.40 Γνήσιοι δρόμοι διάκρισης

Ξοδεύεις χρήματα
Στις Σπέτσες, ο Ανάργυρος ξοδεύει κι αλλάζει το πρόσωπο του νησιού. Φτιάχνει την Αναργύρειο σχολή όπως άλλοι ευεργέτες φτιάχνουν το Ζάππειο, το Μπενάκειο ή το Αβερώφειο – όλα σφραγισμένα με το όνομά τους. Εκφράζεται μ’ένα μεγαλοπρεπές αρχοντικό, φτιαγμένο για να ξεχωρίζει απο εκείνα των παλιών καραβοκυραίων. Δηλώνει βαθειές ρίζες με τα αιγυπτιακά μοτίβα του, που παραπέμπουν σε μια σοφία ακόμα πιο αρχαία κι απο εκείνη των Ελλήνων. Ξεχωρίζει και τ’όνομά του αρχοντικού του: Νηίθ, μια μοναδική αιγυπτιακή θεότητα, η μόνη που έπλασε τον εαυτό της και δεν χρωστά τίποτε σε κανέναν.
Ο Παπαθεοδώρου ξοδεύει και χτίζει την πιο μεγάλη εκκλησία του νησιού, την Αγία Τριάδα. Η επιγραφή προειδοποιεί τον επισκέπτη: «μήπως νομίζεις πως είμαι το Μαυσολείο της Αλικαρνασσού; (ένα από τα επτά θαύματα του κόσμου). Όχι, δεν είμαι παρά η Αγία Τριάδα Σπετσών του Παπαθεοδώρου».
Τη γλώσσα που «μιλάνε» ο Ανάργυρος κι ο Παπαθεοδώρου, τη διαβάζουν οι πιο μυημένοι, που ξέρουν απο αρχαιολογία, ιστορία και φιλοσοφία. Άλλοι ευεργέτες του νησιού «μιλάνε» μια πιο απλή γλώσσα.
Ο Νιάρχος ξοδεύει και μετατρέπει τη Σπετσοπούλα σε κυνηγότοπο με φασιανούς κι ελάφια. Εκεί πετυχαίνει ένα παγκόσμιο ρεκόρ: σκοτώνει 3947 πουλιά σε μια μέρα, μαζί με τους 12 διασήμους που φιλοξενεί.
Κοίτα στο μόλο του Ποσειδωνίου τα μεγάλα λευκά κότερα με σημαίες παραδείσων, τα πιο πολλά με ναύτες μελαμψούς και τα πιο ακριβά με ξανθούς. Οι επιβάτες χαζεύουν τους περιέργους που σεργιανίζουν στην προβλήτα. Μα όταν δένει πλάι τους ένα ακόμα πιο μεγαλοπρεπές, τους λυπάται η ψυχή σου, έτσι που κάνουν ότι δεν τους νοιάζει.

Ξοδεύεις τον εαυτό σου
Ο άλλος δρόμος για τη διάκριση είναι να ξοδεύεις τον εαυτό σου· να βάζεις κάτι άλλο, πιο σημαντικό, πάνω από τη δική σου ύπαρξη. Στις Σπέτσες:
Η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα ρίχνεται με πάθος στην Επανάσταση. Πολιορκεί τους Τούρκους στο Ναύπλιο και στέκεται όρθια μπρος στα εχθρικά πυρά, ενώ οι ναύτες της σκύβουν για να προστατευθούν.
Ο Κοσμάς Μπαρμπάτσης ορμά να κάψει την τουρκική ναυαρχίδα περνώντας ανάμεσα στα βόλια που τον σημαδεύουν.
Η Ελένη Αλταμούρα ντύνεται άνδρας για να φοιτήσει ζωγραφική στη Ρώμη, και τη θυμόμαστε ως την πρώτη Ελληνίδα ζωγράφο.
Τρέμοντας απο το φόβο, η Άχνες Κατραμάδου προχωρά προς τους αγριεμένους Γερμανούς στρατιώτες ενώ ετοιμάζονται να εκτελέσουν τους ομήρους, και τους γλιτώνει.
Έτσι θυμόμαστε τους λίγους και ξεχωριστούς. Αλλά πώς να διακριθούμε έτσι, εμείς οι άτολμοι πολλοί;

4c50.50 Ο ιδιαίτερος χώρος της τέχνης

Κάπως σχηματικά, ο ‘εκδημοκρατισμός’ της τέχνης ξεκίνησε το 1917. Ο Μαρσέλ Ντυσάν πήρε ένα ουρητήριο και το έστησε σε βάθρο. Το υπέβαλε σε μια έκθεση ως έργο τέχνης, με το όνομα “Fountain 1917” (άλλοι το μεταφράζουν ως “πηγή” και άλλοι ως “κρήνη”). Έτσι άνοιξε ένα νεο δρόμο για την αναζήτηση της διάκρισης σε τέχνες όπως τη ζωγραφική και την ποίηση που ώς τότε είχαν απαιτήσεις μαστοριάς κι επίδοσης σαν τον αθλητισμό και τη μουσική όπου είναι ψηλά ο πήχυς και δεν συγχωρεί.
Ο δρόμος του Ντυσάν κατήργησε τον πήχυ και άνοιξε διάπλατα το χώρο της τέχνης και της ποίησης σε όποιον χρειάζεται αναγνώριση ως άνθρωπος του πνεύματος.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: