4c60 Άβυσσος

4c60 Άβυσσος

4c60.10 Συγκλονισμός
– Ο νους δείχνει, ο νους κρύβει – Ψυχή – Άμυνες
4c60.20 Βιώματα
– Η θάλασσα – Ανήμπορος, μηδαμινός – Γιατί η Άβυσσος δεν συνετίζει;
4c60.30 Άμυνες
– Αποτροπή – Αποδοχή – Αποκτήνωση – Καθημερινότητα – Ψυχολογική εξάσκηση
4c60.40 Ποιό νόημα σου δίνει η Άβυσσος;
– Θρησκεία – Φυγή – Αποδοχή

Πλάι στα «θέλω» είναι το μεγάλο «δεν θέλω»: η Άβυσσος. Η βαθιά ρωγμή στην κανονικότητα. Άβυσσος με κεφαλαίο, όπως Εγκέλαδος.
Άβυσσος είναι ν’ανοίγει η γη κάτω απο τα πόδια σου: συμφορά, πόλεμος, θάνατος – κάτι βαρύ κι αναπάντεχο. Συνήθως τα βλέπεις στις ειδήσεις και στις δραματικές ταινίες, να συμβαίνουν πάντα στους άλλους. Ο καθένας μπορεί να γίνει τραγικός ήρωας, μετέωρος στο κενό, όταν έρχονται τα πάνω κάτω. Απο προσβολές της φύσης: σεισμός, τρικυμία. Της τύχης: ατύχημα, αρρώστια. Των ανθρώπων: βία, προδοσία.
Στην Άβυσσο δεν ελέγχεις τίποτε. Εκεί στο στρίμωγμα βλέπεις την πάστα του ανθρώπου. Άλλος πανικό και παραίτηση, άλλος ζητά κάπου να πιαστεί: προσευχή, αντοχή, αλληλεγγύη. Ή ο καθένας για πάρτη του.

4c60.10 Συγκλονισμός

Δίχως τον ανθρώπινο νου, η Άβυσσος θα ήταν αόρατη. Το πάθος για επιβίωση προστάζει στο νου: μην κοιτάς αυτό που βλέπεις, θέλω να λες και να ξαναλές πως αυτό δεν συμβαίνει.

Ο νους δείχνει, ο νους κρύβει
Η Άβυσσος είναι πάθος. Όχι για ν’αποκτήσεις κάτι αλλά για να το αποφύγεις, να το διώξεις. Είναι τρόμος, πάθος για φυγή. Ένας τρόμος που τα άλλα πλάσματα δεν τον γνωρίζουν. Ζητάς να ξεχάσεις, να διαγράψεις, να ξεμάθεις πως είσαι ένα πρόσκαιρο κεράκι στο μαύρο πέλαγος.

Ψυχή
Δένεσαι με το δικό σου άνθρωπο. Ο χωρισμός πονάει, αρνείται πως ο άλλος δεν θα υπάρχει πια. Κι έτσι οι πρώτοι άνθρωποι, μαζί με τη φωτιά ανακαλύψαν την ψυχή και της έχτισαν κόσμους που λέγονται μεταφυσική και θρησκεία. Αυτό μάς δείχνουν τα προϊστορικά εργαλεία και οι τάφοι. Κοφτερά όπλα για την επιβίωση σ’αυτόν τον κόσμο, επιπλωμένοι τάφοι για την επιβίωση στον άλλο κόσμο.

Άμυνες
Εκτός απο τις ασπίδες που φτιάχνει ο νους απέναντι στην άβυσσο, έχεις και τις κουρτίνες που φτιάχνει το συναίσθημα: να σε ζαλίζει ο έρωτας, να σε απορροφούν οι κύκλοι του ανήκειν: οικογένεια, πατρίδα, γήπεδο. Παράγουν λήθη που σε προστατεύει: να μην προλαβαίνεις να σκεφτείς την Άβυσσο. Κι αν τύχει και βρεθεις απέναντι, να την προσπερνάς αμέσως. Διότι όταν δεν προλαβαίνεις να δεις την άβυσσο ή τη διώχνεις αν τύχει και τη δεις, είναι κι αυτό μια προστασία.

4c60.20 Βιώματα

Η θάλασσα
Τα βιώματα σ’έναν τόπο όπως τις Σπέτσες, ερχόντουσαν πρώτα απο τη θάλασσα: μια δύναμη συντριπτική κι αδιάφορη. Έφερνε τους πειρατές που ρημάζαν τα πάντα. Τρικυμίες που πνίγαν αδέλφια, γιούς και πατεράδες. Ο Turner στην ακουαρέλα του Ship in a Storm (πλοίο στην καταιγίδα) δείχνει τεράστια κύματα, πιο ψηλά απ’το κατάρτι, απείρως πιο δυνατά απο το εύθραυστο καράβι. Ένα απλό πάχος σανίδας χωρίζει το ναυτικό απο την Άβυσσο.
Πλάι σ’αυτά οι πόλεμοι, κατοχή, πείνα, ανεργία. Δυνάμεις συντριπτικά πιο μεγάλες απο τις δικές σου. Αλλα και σε καλόβολους καιρούς, πάντα κάτι – αρρώστια, θάνατος – μπορεί να σε χτυπήσει.

Ανήμπορος, μηδαμινός
«Να μη νομίζεις πως ελέγχεις τη ζωή σου», έλεγε ο Νίκος στο καφενείο: «Πήγα στον Άγιο Σάββα. Χριστούλη μου τι βλέπεις! Μια με τρύπα στο πλάι και είχαν βάλει τέντα να μη μπαίνουν οι μύγες. Μια γρια που δεν είχε κανέναν, της έκοψαν το πόδι. Ήταν μπρούμυτα και φώναζε, Παναγιά μου πάρε με! Μια φορά το χρόνο πρέπει όλοι να πηγαίνουμε να τα βλέπουμε, για να μάς φέρνει στα ίσια.»
Είναι σαν να λέει πως η καθημερινή «κανονική» ζωή μας είναι μια στραβή πορεία, μια εκτροπή απο «τα ίσια». Κι ότι μόνο ένα γερό τράνταγμα, κάθε τόσο, θα μάς συνεφέρει. Αυτό ζητούν κάποιοι καλόγεροι που ζουν πλάι σε κόκκαλα και νεκροκεφαλές;

Γιατί η Άβυσσος δεν συνετίζει;
Μα τι είναι «τα ίσια»; Γράφει ο Αρχίλοχος: «Ο πόνος και η αγωνία κρατάνε ανθρώπους τους ανθρώπους.» Στο νοσοκομείο, στην κηδεία, ο κόσμος έρχεται στα ίσια. Αλλάζει το συναίσθημά σου, γίνεται πιο ειλικρινές. Ξαναμαθαίνεις τι είναι σημαντικό και τι ασήμαντο. Σκέφτεσαι: Όλα θ’αλλάξουν στη ζωή μου απο δω και πέρα. Κι ύστερα τραβάς την κουρτίνα κι επιστρέφεις στα καθημερινά.
Γιατί ο συγκλονισμός συνετίζει ολίγους ή μόνο για λίγο; Οι εμπειρίες γιατί δεν μάς διδάσκουν; Μάς τραντάζουν κάποια στιγμή κι ύστερα γίνονται κατακάθια στη μνήμη. Διότι το πάθος ζητά να μένει κλειστή η κουρτίνα, σαν να’ταν βλαβερή η θέα της αβύσσου αντί σημάδι υγείας. Σαν να’ταν η επούλωση πιο σημαντική απο τη σοφία.

4c60.30 Άμυνες

Αποτροπή
Μετέωρος λοιπόν κι ανήμπορος. Το δέχεσαι, ή προσπαθείς ν’αποτρέψεις το κακό; Εξαρτάται απο τη διάγνωση που κάνεις. Αν είναι η φύση οργισμένη, θα την εξευμενίσεις με θυσίες κι αποδιοπομπαίους τράγους. Αν είναι απο κακά πνεύματα, θα βρεις φυλακτά και ξόρκια. Μπορείς επίσης, απέναντι στο πανίσχυρο θέλω της φύσης, να προσφύγεις στο πιο ισχυρό θέλω τού Θεού ή τού Αγίου. Οι Σπετσιώτισσες, όταν είχε τρικυμία, για να προστατέψουν τους δικούς τους που ταξίδευαν, παίρναν λάδι απο τα καντήλια του Αη-Νικόλα και το ρίχνανε στα κύματα. Ικετεύαν έτσι τον Άγιο των ναυτικών ή την Παναγία, αλλά μαζί κάναν και τη μαγική πράξη, ρίχνοντας το λάδι στην ταραγμένη θάλασσα.

Αποδοχή
Κακά τα ψέματα. Τα φυλακτά κι οι προσευχές πιάνουν μόνο απο τύχη. Θα πεις τότε πως το φυλακτό σε προστάτευσε, κι ότι η προσευχή εισακούστηκε. Θα σωπάσεις για τα πιο πολλά που πέσαν στο κενό, ή θα βρεις μια δικαιολογία. Η ιδέα, πως κάτι μπορείς να ελέγξεις απέναντι στην Άβυσσο, είναι αυταπάτη. Σού είναι δύσκολο να το δεχτείς. Οπότε τι σού μένει; Ίσως η απλή πρόταση της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου:

Δυο πόρτες έχει η ζωή
άνοιξα μια και μπήκα
σεργιάνισα ένα πρωινό
κι ώσπου να ‘ρθει το δειλινό
από την άλλη βγήκα

Όλα είναι ένα ψέμα
μια ανάσα μια πνοή
σαν λουλούδι κάποιο χέρι
θα μας κόψει μιαν αυγή.

Αποκτήνωση
Τους κανόνες για τη συνύπαρξη, τους φτιάχνουμε σε ομαλούς καιρούς. Διότι θέλουμε τα τα πράγματα να είναι πάντα ομαλά. Δεν θέλουμε να σκεφτόμαστε πόλεμο, θάνατο κι αρρώστια. Τότε θα κυριαρχεί ο τρόμος, το στροβίλισμα, ο νόμος της ζούγκλας που ελεγχόταν ως τότε. Την αποκτήνωση θα τη δεις στην ιστορία, απο το Θουκυδίδη ως τους πρόσφατους εμφύλιους πολέμους. Ο Golding στον Άρχοντα των Μυγών δείχνει πως ακόμα και αθώα παιδιά μπορούν να γίνουν άγρια και βάρβαρα.

Καθημερινότητα
Οι πιο πολλοί διαθέτουμε τις άμυνες της καθημερινής ζωής. Το κυνήγι για μεροκάματο, πλούτο, κυριαρχία κι ανάδειξη, περιπέτεια και μαστοριά. Τον έρωτα και τους άλλους κύκλους του ανήκειν: θρησκεία, οικογένεια, πατρίδα, γήπεδο. Το δόσιμο σε μια θρησκεία, μια φιλοδοξία, έναν άνθρωπο.

Ψυχολογική εξάσκηση
Η Άβυσσος απασχολεί τους φιλοσόφους. Απέναντι στο θάνατο, προτείνουν εξάσκηση λ.χ. στην αταραξία και την απάθεια όπως οι Επικούρειοι και οι Στωικοί.

4c60.40 Ποιό νόημα σού δίνει η Άβυσσος;

Ο Camus δεν μιλά για Άβυσσο αλλά για το ψυχρό κι αδιάφορο σύμπαν που δεν απαντά στην ανάγκη σου για νόημα. Απλώνεις το χέρι να κρατηθείς και δεν υπάρχει τίποτε. Αυτό είναι «το παράλογο» σύμφωνα με τον Καμύ. Απέναντι σ’αυτό βλέπει τρεις επιλογές: θρησκεία, φυγή, αποδοχή.

Θρησκεία
Ο πιστός θα βρει απάντηση στη θρησκεία που δείχνει αντί για Άβυσσο την Πύλη του Παραδείσου, μια ποθητή πατρίδα όπου θα ξαναβρεί την παλιά ομορφιά, σύμφωνα με το υπέροχο ποιήμα του Ιωάννη Δαμασκηνού στην Ορθόδοξη νεκρώσιμη ακολουθία.
Μακάρι να μιλούσε σε όλους μας ο ίδιος Θεός με το ίδιο Φως και με τον ίδιο Λόγο αντί να’χουμε αυτή την αταξία, αυτό το Βαβέλ όπου η κάθε θρησκεία με τους επιστάτες της
απαντά αλλιώτικα στην ίδια ανάγκη. Η καθεμιά με αλλιώτικο θεό, με άλλες εντολές και υποσχέσεις που τις πλάθουν εδώ και αιώνες, εμπειρικοί και άξιοι ψυχολόγοι.

Φυγή
Η φυγή του μηδενισμού είναι η αναρχία και η αυτοκτονία. Η φυγή του βλαμμένου είναι το γουρούνιασμα. Η φυγή του σπουργιτιού είναι να ζεις ξένοιαστος στο σήμερα
δίχως τους πειρασμούς της ελπίδας.

Αποδοχή
Αυτό το δρόμο προτείνει ο Καμύ στο Μύθο του Σισύφου: δέξου το παράλογο, δίχως αυταπάτη αλλά ούτε και παραίτηση. Ξεσηκώσου απέναντι στην αναισθησία και την αφέλεια των ανθρώπων. Κράτα μιαν ειρωνική απόσταση ανάμεσα στην Άβυσσο και σε όποιο νόημα διαλέγεις. Αγκάλιασε την ομορφιά της ζωής με μια σκέψη σαν κι αυτή: «Δεν μ’αρέσει, αλλά έτσι λειτουργεί το σύμπαν: τυχαία υπάρχω και χαίρομαι που μού συμβαίνει. Προλαβαίνω να κάνω πέντε πράγματα που αξίζουν, η δική μου απάντηση στο αδιάφορο κενό.»

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: