5db10 Εαν είναι σωστά, γιατί είναι τόσο δύσκολα;

5db10 – ΕΑΝ ΕΙΝΑΙ ΣΩΣΤΑ, ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟΣΟ ΔΥΣΚΟΛΑ;

db10.10 – Το όραμα μιάς κανονικής ζωής
db10.20 – Η αφήγηση της προόδου
db10.30 – Γιατί είναι τόσο δύσκολα;
db10.40 – Οι θεσμοί μπορούν να διορθωθούν;
db10.50 – Ο άνθρωπος μπορεί να διορθωθεί;

db10.10 – Το όραμα μιάς κανονικής ζωής

Στην οικονομία μιλάμε για τα υλικά αγαθά. Ένα σπίτι για να φτιάξεις οικογένεια. Εργασία για εισόδημα. Να αποταμιεύεις για μια ώρα ανάγκης. Πρόνοια για την υγεία και τα γεράματα. Τα παιδιά να έχουν μια καλύτερη ζωή από τους γονείς τους. Λογικά πράγματα.
Στην πολιτική, να ξέρουμε ποιοί είναι ικανοί κι ενάρετοι και αυτούς να ψηφίζουμε. Οι κυβερνήτες να έχουν αίσθηση του καθήκοντος. Να νιώθουν το τεράστιο χρέος
απέναντι στους άλλους, ζωντανούς και πεθαμένους.

Οι πιο πολλοί σημερινοί ενήλικες θεωρούν ως αυτονόητο πως το αύριο θα είναι καλύτερο απο το χτες. Πως δικαιούνται εργασία, σπίτι, αυτοκίνητο, διακοπές και σύνταξη: μια ζωή που ούτε να τη φανταστούν μπορούσαν οι παπούδες τους. Όμως αυτά ήταν μια παροδική συγκυρία. Ποιά κυβέρνηση τολμά να το παραδεχτεί, να πει τα κακά μαντάτα, όταν οι ρήτορες υπόσχονται καλύτερες ημέρες;

Ο Σήφης Πολυμίλης σχολιάζει τη γενιά του Μάη 1968, που «ανδρώθηκε με τα συνθήματα ‘τα θέλουμε όλα και τα θέλουμε τώρα» και «ας γίνουμε ρεαλιστές, ας ζητάμε το αδύνατο’. (…) Εζησε για μερικές δεκαετίες μέσα στην ευμάρεια, στη θαλπωρή του κράτους, των δανεικών παροχών και τώρα, της ζητούν να πληρώσει τον λογαριασμό… Φυσικά ο λογαριασμός δεν βγαίνει.»

db10.20 – Η αφήγηση της προόδου

Πιστεύεις στην πρόοδο και λες: τους τελευταίους αιώνες κατεβάσαμε ιδέες για την οργάνωση της κοινωνίας και τις δοκιμάσαμε στην πράξη. Δαμάσαμε τη φύση, χαράξαμε ένα δρόμο ευημερίας. Είμαστε στη σωστή κατεύθυνση. Σίγουρα υπάρχουν λάθη αλλά τα διορθώνουμε. Αδικία, πείνα, φτώχεια, τραυματισμένος πλανήτης; Γνωρίζουμε τα προβλήματα και τα λύνουμε. Η τεχνολογία κάνει θαύματα. Τα σωστά κίνητρα δημιουργούν ανάπτυξη κι αυτή αυξάνει την ευημερία. Φέρνει απασχόληση, μειώνει την ανισότητα, βελτιώνει τη ζωή. Οι αιώνες που έρχονται θα είναι ακόμα καλύτεροι.

Απαντά ο Βασίλης Γκάτσος σε όσους αμφιβάλλουν για το μέλλον της Ερμιονίδας και των νησιών της: «Γιατί; Το 1870, την εποχή των Ορλωφικών που μετά την αποτυχημένη επανάσταση ξεκληρίστηκε όλη η Πελοπόννησο φάνταζαν δυνατά τα μετέπειτα «κοινά» (τις εύπορες κοινότητες) των Σπετσών και της Ύδρας, οι τεράστιοι στόλοι τους και κυρίως ο δυναμισμός τους; Ή μετά την πτώχευση και τον ατυχή πόλεμο του 1897 φάνταζε δυνατή η εμφάνιση του Βενιζέλου και οι θρίαμβοι των Βαλκανικών πολέμων; Όλα είναι δυνατά όταν θέλει ο άνθρωπος.»

Εξηγεί ο Condorcet (1795): Η εξάπλωση της γνώσης θα οδηγήσει σ’έναν πιο δίκαιο κόσμο με ελευθερία, ευημερία και αλληλεγγύη. Την πρόοδο στις φυσικές επιστήμες θ’ακολουθήσει η πρόοδος στις ηθικές και τις πολιτικές επιστήμες. Τα κακά στην κοινωνία δεν είναι αποτέλεσμα της ανθρώπινης φύσης. Οφείλονται σε άγνοια και σε λάθος αποφάσεις.

Ιδού το μέγεθος της αλλαγής: το 1850 μια νοικοκυρά στις Σπέτσες έπρεπε να περπατά 300 χιλιόμετρα το χρόνο για να φέρνει περίπου 30 κυβικά νερό στο σπίτι. Εκατό χρόνια αργότερα, φέρνει πολύ περισσότερο απλώς ανοίγοντας τη βρύση.

db10.30 – Γιατί τότε είναι τόσο δύσκολα;

Όμως πού είναι η ισότητα και η δικαιοσύνη; Τα βλέπουμε στην πράξη κάποιες στιγμές σε κάποιους τόπους. Δείχνουν τι μπορεί να γίνει ο άνθρωπος. Γεννάνε προσδοκία, υπόσχεση, δικαίωμα, απαίτηση.

Αφού είναι σωστά και δείχνουν εφικτά, γιατί δεν μπορούν να εξαπλωθούν και να ριζώσουν; Να γίνουν κανόνας και όχι εξαίρεση; Αφού είναι πράγματα τόσο κανονικά κι απλά γιατί είναι τόσο δύσκολα; Μήπως ο πλούτος του πλανήτη δεν φτάνει για όλους; Μήπως οι ηγέτες δεν αμείβονται για τον κόπο τους;

Άλλοι λένε πως είναι αναπόφευκτο, ξεκινώντας απο τον Θουκυδίδη. Άλλοι, πως το πρόβλημα θα λυθεί με καλύτερους θεσμούς. Και άλλοι με καλύτερους ανθρώπους.

db10.40 – Οι θεσμοί μπορούν να διορθωθούν;

Η ανθρώπινη φύση δεν αλλάζει, άρα πρέπει να κυβερνούν οι φιλόσοφοι που κατέχουν μιά ανωτέρα γνώση δηλώνει ο Πλάτων από τον τόπο Αθήνα. Ο άνθρωπος μπορεί και πρέπει να αλλάξει προς το καλύτερο» απαντούν οι προφήτες από τον τόπο Ιερουσαλήμ.

Ανάλογες αντιλήψεις γέννησε η δική μας εποχή: τη σοφία των λαών, με την καθολική ψήφο. Τη σοφία των εθνών, με την Κοινωνία των Εθνών και τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών. Τη διακυβέρνηση απο μια φωτισμένη πρωτοπορία, λ.χ. σοσιαλισμός ή κομμουνισμός.

Υπάρχει και η γνώμη πως το πρόβλημα δεν είναι τόσο οι θεσμοί όσο οι άνθρωποι που τους κινούν.

db10.50 – Ο άνθρωπος μπορεί να διορθωθεί;

Αν ο λαός είναι σοφός, τότε θα υιοθετεί τους καλύτερους θεσμούς και θα παίρνει τις πιο σοφές αποφάσεις. Έτσι δεν χρειάζεται την πρόταση του Πλάτωνα. Αν ο λαός μπορεί να γίνει σοφός χάρη στην αγωγή, τότε απο ποιά φωτισμένη πρωτοπορία θα την αποκτήσει;

Πράγματι, σε κάποιες εποχές και σε κάποιους τόπους είδαμε κοινωνίες με τάξη, δικαιοσύνη και ελπίδα. Αλλά δεν τις είδαμε να γονιμοποιούν άλλες κοινωνίες ως φωτεινά παραδείγματα αρετής και σοφίας. Τις είδαμε να εκτρέπονται. Είτε απο εξωτερική αιτία που δεν μπόρεσαν να την ανακόψουν. Είτε απο εσωτερική αιτία διότι μετακινήθηκαν τα κίνητρά τους. Η τάση του ανθρώπου προς την εκτροπή, με λίγες προσωρινές εξαιρέσεις, δεν διορθώνεται. Παραείναι βαριά η ασυμμετρία στη φύση του.

Τα επόμενα κεφάλαια εξετάζουν τις πηγές αυτής της ασυμμετρίας: τις δυνάμεις, τους επιστάτες και τα νοήματα.

Responses

  1. Η ανθρώπινη φύση παραμένει η ίδια. Οι συνθήκες την οδηγούν σε διαφορετικές συμπεριφορές. Για μερικούς ο φόβος του Θεού, για τους περισσότερους ο φόβος του νόμου και της κατάκρισης. Υπάρχει μόνιμη τάση προς την εκτροπή. Αυτό που μας κρατάει σε ευπρεπή συμπεριφορά είναι η ανάγκη να νοιώθουμε καλά μέσα μας, μια ανάγκη που υπαγορεύεται απο τις «αρχές» και τον «πολιτισμό» μας.


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: