9.04 Ανθρώπινη φύση

9.04 Ανθρώπινη φύση

Τα κείμενα με τις επιμέρους πλευρές της ανθρώπινης φύσης είναι τα εξής:

4c10 Το κουβάρι με τα «θέλω»
4c15 Ανήκειν
4c20 Πόθος
4c25 Κυριαρχία
4c30 Νους
4c40 Νοήματα
4c50 Διάκριση και μετριότητα
4c60 Άβυσσος
4c70 Ηθική
4c75 Θρησκεία
4c80 Αθήνα και Ιερουσαλήμ

Ένα συναφές θέμα, προς συζήτηση, είναι το υπο επεξεργασία κεφάλαιο «3da10 Αντίληψη για την ανθρώπινη φύση» και συγκεκριμένα το πώς τη βλέπουν – και τη διαμορφώνουν – οι διάφοροι πολιτισμοί, παλαιότεροι και τωρινοί.

Θέματα για τη σχετική συζήτηση …
1. πώς διαφέρει ο νους (και τι άλλο;) στους «ανεικονικούς» πολιτισμούς (λ.χ. Εβραϊκή, Ισλαμική, Βυζαντινή ή Προτεσταντική εικονοκλασία)
2. τι σημαίνει η αποστροφή του κινεζικού πολιτισμού για το γυμνό ανθρώπινο σώμα
3. πώς λειτουργεί η αντίληψη του (έλληνα) αυτομαστιγωτή για την ανθρώπινη φύση των άλλων (και τη δική του)
4. αντίληψη της «ελίτ» για την ανθρώπινη φύση των «υπολοίπων» (λ.χ. Μέγας Ιεροεξεταστής του Ντοστογιέφσκι) και αντιστρόφως (λ.χ. απο χαρισματικό ηγέτη και αυθεντία έως εργατοπατέρα και προστάτη)
5. το πρόβλημα της ηθικής προόδου
6. η στάση απέναντι στο θάνατο ως «δείκτης» της αντίληψης για την ανθρώπινη φύση
7. τα βάθη του «υποσυνείδητου» και η χειραγώγηση
8. …

Αναδρομή σε όσα ήδη περιέχει η ιστοσελίδα για την ανθρώπινη φύση:

 α) στη «Σύνοψη σε 2750 λέξεις» (που ανακεφαλαιώνει τις καμπές ανάμεσα στους πολιτισμούς της ενότητας «2b – Τα πειράματα της ιστορίας«)

(…)  Τα 5 κεντρικά νήματα πολιτισμού
Παρά τις τεράστιες διαφορές απο τον ένα στον άλλο πολιτισμό, πάντα συναντάμε τα ίδια κεντρικά νήματα στην κάθε εποχή και στον κάθε χώρο:

– τη μορφή της εξουσίας
– το θέμα της ελευθερίας
– τη θέση της θρησκείας στην κοινωνία και στο κράτος
– το ρόλο της κριτικής σκέψης και – δένοντας όλα αυτά –
τις απόψεις που επικρατούν για την ανθρώπινη φύση.

Οι βαθιές καμπές στο κάθε νήμα πολιτισμού
Νομίζω πως αρκούν αυτά τα πέντε νήματα, η «κριτική πεντάδα», για να περιγράψεις τις βασικές ομοιότητες και διαφορές ανάμεσα στους πολιτισμούς. (…)
Αν σταθείς σε αρκετή απόσταση και ξεθωριάσουν τα πολλά σκαμπανεβάσματα, τότε βλέπεις πιο ξεκάθαρα τις ριζικές αλλαγές:
(…) Απόψεις για την ανθρώπινη φύση
Στην αρχαϊκή και κλασική εποχή κυριαρχεί η τραγική αντίληψη: ο άνθρωπος είναι έρμαιο του πάθους, επιρρεπής στο σφάλμα, αμετάκλητα θνητός και παράλληλα άξιος και ενάρετος.
Αυτή η αντίληψη ατονεί στην ελληνιστική εποχή με την προτίμηση του πλατωνικού δυισμού (φθαρτό σώμα, άφθαρτη ψυχή), το φόβο του θανάτου και τις προτάσεις για διάφορες μορφές ζωής μετά το θάνατο.
Η βυζαντινή εποχή επικυρώνει και προεκτείνει αυτές τις αντιλήψεις: στον άνθρωπο φωλιάζει το Κακό που τον οδηγεί στην αιώνια Κόλαση, αλλά μπορεί να κερδίσει τον αιώνιο Παράδεισο αν αγκαλιάσει ολόψυχα την Εκκλησία.

β) στο κεφάλαιο «3da05 – Γιατί να συγκρίνουμε;«

(…)  Το κάθε νήμα περιέχει πολύ διαφορετικές συμπεριφορές
(…) Η γνώμη για την ανθρώπινη φύση, απο την τραγική αντίληψη μέχρι την ταύτιση με αγγέλους και διαβόλους.
(…)  Γιατί έχει σημασία η κριτική πεντάδα
Τα «5 κριτήρια» είναι δείκτες για το χαρακτήρα ενός πολιτισμού. Ιδού μια απο τις συνταγές που προτείνονται στον άνθρωπο:
da10 – Η γνώση της ανθρώπινης φύσης είναι θεμέλιο τού ρεαλισμού. Προσγειώνει την ψυχολογία, κρατά σε απόσταση την αυταπάτη.

γ) στην εισαγωγή τής ενότητας «4c Τι μάθαμε για τον άνθρωπο»

Η ενότητα «Τα πειράματα της ιστορίας» αφορά τα μεγάλα σύνολα: πολιτισμούς, κράτη, κοινωνίες. Εδώ θα δούμε τo θεμέλιo τους, την ανθρώπινη φύση. Πώς αλληλεπιδρούν αυτές οι δυο διαστάσεις, η συνολική και η ατομική, ή όπως λένε στις κοινωνικές επιστήμες η «μάκρο» και η «μίκρο» διάσταση;
Τα πειράματα των πολιτισμών – αλλά και ο ανθός της λογοτεχνίας – δείχνουν πως η ανθρώπινη φύση έχει μιαν εντυπωσιακή πλαστικότητα. Μαθαίνει να προσαρμόζει τα πάθη και το νου για ν’αντέχει σε όλες τις συνθήκες. Πάθη όπως το ανήκειν, η κυριαρχία, η φυγή απο την Άβυσσο. Νους όπως τα νοήματα, η ηθική, η θρησκεία.

Οι παρατηρήσεις και προτάσεις είναι ευπρόσδεκτες.
Μπορείς να επικοινωνήσεις
– χρησιμοποιώντας τα «σχόλια» στο τέλος της σελίδας
– απ’ευθείας στο email haritatosp@gmail.com

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: